محمدعلی مهتدی در گفت‌وگو با «اعتماد»: منتظر مذاکره ایران- عربستان نباشید

محمدعلی مهتدی در گفت‌وگو با «اعتماد»: منتظر مذاکره ایران- عربستان نباشید

اعتماد/ متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

سوریه این روزها مهم‌ترین پرونده دیپلماتیک برای رایزنی میان کشورها شده است. در آخرین تلاش‌ها نیز روز جمعه در وین، وزرای امور خارجه امریکا، روسیه، ترکیه و عربستان با یکدیگر نشستی مشترک را در جهت حل و فصل این بحران برگزار کردند که البته بی‌نتیجه به پایان رسید. عدم حضور ایران نیز بیش از هر چیز دیگری خودنمایی می‌کرد و موجب شد تا بسیاری تاکید کنند که عدم حضور ایران موجب بی‌نتیجه ماندن چنین نشست‌هایی بشود. در رابطه با این مساله با محمدعلی مهتدی، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه گفت‌وگویی داشته‌ایم که مشروح آن در ادامه می‌آید:

روز جمعه در وین نشستی با حضور برخی وزرای امور خارجه قدرت‌های بین‌المللی و کشورهای منطقه‌ای در رابطه با سوریه برگزار شد که ایران در آن اجلاس حضور نداشت. دلیل عدم حضور ایران چه بود؟ و آیا امکان دستیابی به نتیجه در چنین نشست‌هایی بدون حضور ایران وجود دارد؟

برای درک دقیق این مساله ابتدا باید استراتژی جدید روسیه در خاورمیانه را مورد بررسی قرار داد. من اعتقاد دارم که عملیات روس‌ها در سوریه صرفا به خاطر بحران سوریه و مبارزه با تروریسم نیست بلکه حضور آنها ابعاد مختلفی دارد و مربوط به نظم امنیتی آینده خاورمیانه است. این استراتژی از دو بعد سیاسی و نظامی قابل بررسی است. از نظر بعد نظامی، روسیه با تمام قوا وارد عرصه شده است. ناوگان دریایی روس‌ها هم‌اینک وارد مدیترانه شده است. ناوگان دریایی آنها در دریای خرز هم فعالیتش را در این باره آغاز کرده است و حتی برخی مناطق سوریه توسط موشک دوربرد روس‌ها از دریای خرز بمباران شده‌اند. از نظر هوایی، مسکو جنگنده‌های سوخوی خود را به سوریه آورده است. از طرف دیگر، بعد سیاسی این استراتژی از سوی سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه در حال پیگیری است. آنچه روز جمعه گذشته در وین رخ داد، در واقع درخواست روسیه از سه کشور امریکا، عربستان و ترکیه برای تشکیل ائتلاف ضد تروریسم بود و می‌توان آن را اقدامی زیرکانه در جهت خلع سلاح سیاسی طرف مقابل دانست زیرا این کشورها مدعی مبارزه با تروریسم هستند. در برابر این ادعا، هم‌اکنون روس‌ها وارد شده‌اند و از طرف مقابل درخواست همکاری برای مبارزه با تروریسم دارند. در برابر این درخواست، طرف مقابل در یک دو راهی قرار دارد. هم آنها نمی‌توانند این پیشنهاد را قبول کنند زیرا خود از تشکیل‌دهندگان همین گروه‌های تروریستی تکفیری هستند و همچنان از تروریسم تکفیری به عنوان یک کارت استفاده می‌کنند و هم از طرف دیگر نمی‌توانند این پیشنهاد را رد کنند زیرا در صورت رد خواست روسیه، نمی‌توانند بهانه‌ای داشته باشند و رسوا خواهند شد. بنابراین لاوروف با زیرکی طرف مقابل را در بن‌بست قرار داده است. هرچند که آنها گفته‌اند پیش‌شرط مبارزه با تروریسم منوط به کنار رفتن بشار اسد است و وزیر امور خارجه روسیه نیز در جواب آنها گفته است که این مساله نه به ما بلکه به مردم سوریه ربط دارد. با این وجود، چه در بعد نظامی و چه در بعد سیاسی، اقدامات سیاسی روسیه در هماهنگی کامل با ایران و سوریه است و میان این سه کشور هماهنگی کاملی وجود دارد پس عدم حضور فیزیکی ایران در این نوع نشست‌ها تغییری در موقعیت نمی‌دهد ضمن آنکه عربستان سعودی همچنان با مواضعی کینه‌توزانه در حال مذاکره است و ایران هم پذیرفته است که در مراحل ابتدایی کار، لزومی به حضور فیزیکی نیست، هرچند که لاوروف گفته است ضروری است کشورهایی مانند ایران و مصر در نشست‌های بعدی سوریه باشند و جان کری هم حضور ایران در اجلاس بعدی را رد نکرده است.

اقدامات نظامی روسیه در سوریه به چه میزان در جهت حل مسائل منطقه‌ای است؟ احتمال دارد که مسکو بخواهد در این باره با غرب وارد معامله شود؟

برخی تحلیل‌ها مبتنی بر این است که اقدام روسیه موقتی است و ممکن است که روس‌ها وارد معامله با غرب شوند. در گذشته هم هنگامی که روسیه از سوریه حمایت کرد برخی می‌گفتند که مسکو می‌خواهد با این حمایت‌ها برگه‌های خویش را افزایش دهد و آن هنگام وارد معامله شود ولی آنها چه در اوکراین و چه در گرجستان قاطعانه وارد عمل شدند. آنچه روسیه در سوریه انجام می‌دهد، در واقع به امنیت روس‌ها پیوند خورده است و قابل معامله هم نیست. هزاران تکفیری از تاتارستان و چچن و سایر جمهوری‌های خودمختار روسیه به سوریه آمده‌اند و این تهدید بزرگی برای مسکو است. از طرف دیگر، اگر روسیه، سوریه را از دست بدهد یا آنکه سوریه تجزیه شود، روس‌ها تنها پایگاه نظامی در شرق مدیترانه را از دست می‌دهند. با این حال، آنچه مسلم است این است که روسیه نمی‌خواهد درباره سوریه وارد معامله شود و سخنرانی اخیر ولادیمیر پوتین و موضع‌گیری لاوروف نشان می‌دهد که روسیه قصد کوتاه آمدن ندارد.

عربستان در رابطه با حضور ایران در حل بحران سوریه همچنان اصرار دارد که ایران باید تغییر مواضع درباره سوریه بدهد و مواضع ضدایرانی شدیدی دارد. کنار هم قرار گرفتن تهران و ریاض با توجه به طیف وسیعی از اختلافات می‌تواند گره‌گشا در شرایط کنونی باشد؟

از میان سه کشوری که در کنار روسیه در نشست روز جمعه وین درباره سوریه حاضر شدند، امریکا و ترکیه تا حدودی مواضع‌شان را نسبت به بشار اسد تعدیل کرده‌اند و بازیگری که همچنان روی مواضع قبلی اصرار دارد، عربستان است. این مواضع نیز نشات‌گرفته از منافع ملی عربستان یا منافع ملل منطقه نیست بلکه ناشی از یک کینه شخصی است. در ابتدای جنگ ٣٣‌روزه در تابستان سال ٢٠٠٦ و حمله رژیم صهیونیستی به لبنان، عربستان حزب‌الله را به ماجراجویی متهم کرد. پس از صدور قطعنامه ١٧٠١ در لزوم آتش‌بس، در ١٥ اگوست همان سال، رییس‌جمهور سوریه در جمع کثیری از خبرنگاران و فعالان سیاسی نطق مفصلی در رابطه با پیروزی حزب‌الله و جریان مقاومت ایراد کرد و انتقادات شدیدی نسبت به پادشاه وقت عربستان و شیخ‌نشین‌های عربی کرد و آنها را «نیمه مرد» خطاب کرد. از آن هنگام به بعد، پادشاه عربستان و شیخ‌نشین‌های عربی نسبت به بشار اسد کینه به دل گرفتند و تصمیم به سرنگونی وی را اتخاذ کردند. یک ماه بعد نیز در قاهره کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه وقت امریکا با مسوولان امنیتی مصر و عربستان و برخی دیگر از کشورهای عربی برنامه‌ریزی‌های مفصلی را برای سقوط بشار اسد انجام دادند و از آن موقع، تلاش برای سقوط بشار اسد آغاز شد. مواضع اخیر فردی مانند عادل‌الجبیر هم صرفا کینه‌توزانه است و براساس تعقل و منافع ملی عربستان نیست و این در حالی است که سیاست‌های منطقه‌ای عربستان شکست خورده است. بیشتر از شش ماه از حمله نظامی سعودی به ملت مظلوم و مسلمان یمن می‌گذرد ولی آنها نه تنها به نتیجه‌ای نرسیده‌اند بلکه روز به روز در باتلاق یمن در حال فرو رفتن هستند. سیاست‌های آنها در عراق، سوریه و... هم شکست خورده است و به جای اعتراف به شکست، همچنان اصرار بر لجبازی و ادامه دادن سیاست‌های شکست‌خورده‌شان دارند. در این میان، امریکا هم مراعات عربستان را می‌کند وگرنه می‌داند اقدامات روس‌ها استراتژیک است و یارای رویارویی و مقابله و همچنین تغییر آن را ندارند.

احتمال اینکه عربستان بخواهد پرونده سوریه را مستمسک گروکشی نسبت به سایر پرونده‌های منطقه‌ای بکند و از این طریق بخواهد از ایران امتیازگیری کند، چقدر است؟

بهانه ریاض در رابطه با تهران این است که ایران در جهان عرب دخالت می‌کند و سرزمین‌های اعراب را اشغال کرده است و هدف سعودی نیز پایان دادن به نفوذ ایران است. این یک تبلیغ و البته بهانه بیشتر نیست زیرا ایران در یمن اصلا حضور ندارد و حضورش در عراق و سوریه نیز به صورت مستشاری و به درخواست دولت‌های قانونی این کشورها بوده است. علت نفوذ ایران در خاورمیانه نیز به دلیل حمایت از آرمان‌ها و درخواست‌های ملل منطقه است و اگر عربستان هم از آرمان‌های ملل منطقه، از مقاومت و از فلسطین حمایت کند، همین نفوذ را خواهد داشت ولی سرشت سعودی با این نوع سیاست‌ها جور در‌نمی‌آید. در مورد مسائل منطقه‌ای ایران همیشه آمادگی خود را برای گفت‌وگو و رایزنی اعلام کرده است و گفته اگر این بحران‌ها همه منطقه را تهدید می‌کند، خیلی خوب است که دو قدرت موثر در منطقه یعنی تهران و ریاض در این باره با یکدیگر مذاکره کنند تا مسائل حل شود اما عربستان تحت هیچ شرایطی حاضر به مذاکره با ایران نیست و می‌خواهد همچنان به سیاست ویرانگرانه خود در منطقه ادامه بدهد به امید اینکه جایی پیروز شود. از طرف دیگر، چیزی هم در دست ایران نیست که بخواهد آن را به عنوان امتیاز به عربستان بدهد. ما هم نمی‌توانیم عراق، لبنان، سوریه و... را تحویل عربستان بدهیم زیرا در آن کشورها، ملت‌های مستقلی زندگی می‌کنند که آنها خودشان تصمیم می‌گیرند و ما هم نمی‌توانیم چیزی را دیکته بکنیم. بهترین سخن، سخن سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله بود که در مراسم روز عاشورا بیان کرد که منتظر مذاکره ایران و عربستان نباشید. این سخن یعنی اینکه سعودی‌ها حاضر به مذاکره و حل بحران‌ها نیستند.

به نظر شما ریاض چه زمانی سیاست‌هایش را تعدیل می‌کند؟

به نظرم آنها این سیاست‌های‌شان را ادامه می‌دهند تا زمانی که قانع شوند این سیاست‌ها برای خودشان خطرناک است و راه به جایی نخواهد برد. در این شرایط ممکن است به پای میز مذاکره حاضر شوند و کمک بکنند که این بحران حل شود. مهم‌ترین کمکی هم که می‌توانند انجام دهند این است که کمک‌های مالی و تسلیحاتی‌شان را قطع کنند. به محض قطع شدن و پایان یافتن کمک‌های مالی و تسلیحاتی عربستان و قطر و عدم اجازه دادن ترکیه به تروریست‌ها برای عبور و مرور از خاک‌شان، از بین بردن این گروه‌های تروریستی تکفیری کار سختی نیست ولی این کشورها به همراه امریکا فکر می‌کنند که می‌توانند با ادامه حمایت‌های‌شان طرح ایران و روسیه را خنثی کنند.

از هفته‌های پیش رایزنی‌های ایران و اتحادیه اروپایی در رابطه با سوریه آغاز شده است. این رایزنی به چه میزان در جهت حل بحران سوریه موثر است؟

اروپایی‌ها متوجه نقش ایران در منطقه شده‌اند و خواستار کمک ایران برای پایان دادن به این بحران‌ها هستند. دلیل این مساله هم آن است که اروپایی‌ها برخلاف امریکایی‌ها نزدیک خاورمیانه هستند و از تحولات غرب آسیا اثر می‌پذیرند. به سه دلیل اروپایی‌ها متوجه بحران سوریه شده‌اند؛ نخست اینکه وقتی تروریسم در خاورمیانه رشد کند، این تروریسم به اروپا هم سرایت می‌کند و در چند سال اخیر نیز شاهد عملیات تروریستی تکفیری‌ها در اروپا بوده‌ایم. دومین مساله، موج مهاجرت‌ها به اروپا است. صدها هزار نفر از خاورمیانه و به ویژه سوریه در ماه‌های اخیر به اروپا رفته‌اند که این موج از مهاجرت به دلیل بحران‌های منطقه‌ای و مقابله با آن مستلزم حل و فصل بحران‌های منطقه‌ای است. با توجه به این مساله اروپایی‌ها ابتکار عمل را به دست گرفته‌اند و به سراغ ایران آمده‌اند. نمونه آن هم سفر فرانک اشتاین‌مایر وزیر امور خارجه آلمان به ایران است که در این حضور نشست کنفرانس امنیتی مونیخ هم در تهران برگزار شد و پس از ایران به عربستان سفر کرد. در این سفر، شاهد آن بودیم که عادل الجبیر در سخنانی غیر دیپلماتیک و منفعلانه، پاسخ‌های تندی به اشتاین‌مایر داد و تاکید کرد که ریاض به مبارزه‌اش نسبت به ایران ادامه می‌دهد و آب پاکی را روی دستان آلمان که می‌خواست پلی میان ایران و عربستان بزند، ریخت. سومین مساله هم اقتصادی است. اروپایی‌ها روی بازارهای خاورمیانه حساب باز می‌کنند که با وجود این بحران‌ها، مبادلات تجاری راکد است و تنها فروشندگان اسلحه سود می‌برند.

هم‌اکنون مواضع امریکا نسبت به سوریه به چه صورتی است؟

امریکایی‌ها از اقدام نظامی روسیه یکه خوردند و تصور هم نمی‌کردند که روس‌ها وارد چنین حجمی از عملیات‌های استراتژیک شوند. باید دانست که امریکای کنونی به دلیل ضعف نظامی و مشکلات عدیده اقتصادی و اجتماعی با امریکای دهه‌های قبل متفاوت است و قصد ورود نظامی جدید در منطقه را هم ندارد. تنها کاری که می‌تواند در این راستا انجام دهد، چوب لای چرخ ایران گذاشتن به همراهی برخی متحدان منطقه‌ای‌اش است. البته اظهارنظرهای اخیر مسوولان امریکایی نشان می‌دهد که آنها تجدیدنظرهایی کرده‌اند و البته در موقعیتی هم قرار گرفته‌اند که نه امکان تغییر آن را دارند و نه توان مقابله با آن را.

[ منبع این خبر سایت ماچو می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «محمدعلی مهتدی در گفت‌وگو با «اعتماد»: منتظر مذاکره ایران- عربستان نباشید» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت ماچو منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات