دیپلماسی؛ راه‌حل معادله دولت فراگیر در یمن

دیپلماسی؛ راه‌حل معادله دولت فراگیر در یمن

شرق/ متن پیش رو در شرق منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

اگرچه این روزها تحت‌تأثیر فضای رسانه‌ای گسترده درباره تحولات یمن که اخبار و تحلیل‌های مختلفی را منتشر می‌کنند، موفقیت‌های خیره‌کننده حوثی‌ها در صحنه میدانی به حمایت‌های ایران ربط داده می‌شود، اما اگر دقیق و بدون پیشداوری حوادث یمن پس از سرنگونی علی عبدالله بررسی شود، حقایق دیگری آشکار خواهد شد که چه بسا ریشه در مطالبات واقعی مردم یمن از طیف‌ها و مذاهب مختلف دارد. در واقع می‌توان ادعا کرد حوثی‌ها امروز تریبون مطالبات اکثریتی از ملت یمن هستند که سال‌های متمادی مدار بسته قیام، سرکوبی، استبداد و محرومیت را تجربه کرده‌اند. با توجه به اینکه گروه انصارالله که شاخه سیاسی حوثی‌ها هستند درحال‌حاضر مهم‌ترین گروه نقش‌آفرین یمن است، آنچه موضع حوثی‌ها در صحنه میدانی یمن را تقویت کرد، در سه سطح داخلی، منطقه‌ای و بین المللی قابل بررسی است. در سطح داخلی، یمن وارث چند دهه حاکمیت استبدادی است که به خصوص پس از سرنگونی علی عبدالله صالح در سال ٢٠١١، با کاهش فشار و سرکوب از یک سو و افزایش آگاهی و مطالبات عمومی از طرف دیگر، امکان بازگشت به دوره پیش از انقلاب ٢٠١١ وجود ندارد. در حالی‌که طرحی که شورای همکاری خلیج‌فارس با حمایت آمریکا در سال ٢٠١٢ با هدف تأمین ثبات به اجرا گذاشتند، در حقیقت بازگشت به گذشته بود. به همین دلیل مورد پذیرش مردم یمن قرار نگرفت. این در شرایطی است که مشکلات معیشتی و فساد سیاسی و ناامنی در این کشور در سه سال گذشته رو به گسترش بوده است. از طرف دیگر، ارتش که وظیفه حفظ امنیت کشور را بر عهده دارد، در شرایط موجود نتوانسته چشم بر سوء مدیریت و فساد گسترده دولت عبدربه منصور هادی ببندد و اقدام به مقابله جدی با مردم می‌کند. بنا بر اظهارات روزنامه واشنگتن‌پست در ٢٣ ژانویه ٢٠١٥، به نقل از منابع آمریکایی، بسیاری از نیروهای ارتش یمن که حتی توسط آمریکا آموزش دیده‌اند، در مقابله با حوثی‌ها مقاومت کمی کردند، برخی خود را کنار کشیدند و حتی برخی از نظامیان یمنی به حوثی‌ها ملحق شدند.
در سطح منطقه‌ای مهم‌ترین بازیگر دهه‌های گذشته در یمن، عربستان‌سعودی بوده که ضمن حمایت‌های خود از علی عبدالله صالح، دیکتاتور سرنگون‌شده یمن با ترویج ایدئولوژی سلفی و افراط‌گرایی، تروریسم و تنش‌های قبیله‌گرایانه را در یمن توسعه بخشید و اساسا بخش بزرگی از مشکلات سیاسی و امنیتی امروز یمن به دلیل نفوذ عربستان در نهادهای امنیتی و قبایل اهل سنت این کشور است. مهم‌ترین انگیزه‌های عربستان از حضور فعال در یمن عبارتند از مجاورت و احتساب یمن به عنوان عمق ژئوپلتیک عربستان و دیگر تصور سنتی عربستان از سیادت بر شبه جزیره و نیز تسلط بر تنگه استراتژیک باب‌المندب. اما درحال‌حاضر رقابت با ایران برای نفوذ در خاورمیانه را باید انگیزه‌ای به مراتب قوی‌تر در معادله پیچیده خاورمیانه محسوب کرد. در عین حال اکنون عربستان کشوری است که با چالش‌های بزرگی چه در داخل و چه در خارج از مرزهای خود روبه‌روست و همین دامنه مانور این کشور برای حفظ نفوذش در منطقه را با مانع مواجه کرده است.
عربستان به واسطه ساختار سیاسی غیرمدرن و دستگاه حاکمه آریستوکرات شاهزاده تبار، فاقد مشروعیت و غیرقابل‌قبول برای کشورهای منطقه پس از بروز انقلاب‌های عربی میان مردم نخبگان بوده است. چنین نگرشی درباره عربستان مختص یمنی‌ها نیست و غالب کشورهای منطقه چنین دیدگاهی دارند. از این‌رو پس از اوج‌گیری حوادث در یمن و حرکت انصارالله به سوی صنعا، عربستان در میان نخبگان مخالف و همچنین مردم یمن وجهه قابل قبولی نداشت تا بتواند با استفاده از نفوذ و حتی دلارهای نفتی دولت هادی را حفظ کند. در واقع عربستان امروز فاقد هرگونه ایده راهبردی به‌روز و کارآمد است که بتواند بر اساس آن بحران‌های موجود را مدیریت کند. اما در سطح بین‌المللی، آمریکا بیشترین منافع استراتژیک را در یمن داراست. مهم‌ترین دل‌مشغولی آمریکا در یمن، تسلط بر تنگه استراتژیک باب‌المندب است که در سال‌های اخیر با تأسیس پایگاه نظامی هوایی «العند» در استان «لحج» در جنوب این کشور حضور خود را تقویت کرده است. همچنین حفظ امنیت انرژی و مقابله با القاعده و گروه‌های تروریستی، امنیت متحدان استراتژیک و مقابله با نفوذ ایران و روسیه دیگر راهبردهای کلان آمریکا در یمن هستند. در عین‌حال به دلیل شرایط موجود در منطقه، همچنین وضعیت میدانی یمن، وضعیت کنونی در معادله یمن، آمریکا را با دشواری‌هایی روبه‌رو کرده است. اولا آمریکا علاقه‌ای به ورود مستقیم به منازعات منطقه ندارد. ثانیا گسترش گروه‌های تکفیری و افراطی و در رأس آنها القاعده که یمن از خاستگاه‌های اصلی آنها به شمار می‌رود، آمریکا را در شرایط توافق و امتیازدهی در یمن قرار داده است. بنابراین دیپلماسی آمریکا درباره یمن یک رویکرد محتاطانه است. از سوی دیگر، ایران به سوی تقویت پیوندهای استراتژیک خود با طیف‌های همسو و تأثیرگذار در منطقه قدم بر می‌دارد که قدرت نرم آن را افزایش داده و ‌تلقی‌ای که وجود دارد، حاکی از مرجعیت معنوی ایران نزد چنین گروه‌هایی است که لزوما همگی هم شیعه نیستند. به عبارت دیگر ایران پس از بروز انقلاب‌های عربی به دلیل دارا‌بودن ایدئولوژی و مرجعیت برتر خود، توان تشکیل ائتلاف حول یک محور تعریف شده را داشته که دیگر رقیبان فاقد آن بوده‌اند.
الگوهای دوستی و دشمنی برای شناخت هرچه بهتر معادله موجود در یمن و همچنین گزینه‌های ممکن در برابر بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، توصیفی از الگوهای دوستی و دشمنی میان گروه‌های مختلف تأثیرگذار به فهم بهتر موضوع کمک می‌کند. گروه‌های اصلی درگیر در یمن عبارتند از دولت مستعفی عبدربه منصور هادی، حوثی‌ها، القاعده شبه‌جزیره و جدایی‌طلبان جنوب. بازیگران اصلی منطقه‌ای هم ایران و عربستان هستند و تنها بازیگر تاثیرگذار فرامنطقه‌ای ایالات‌متحده است. دولت هادی متحد عربستان، مورد حمایت آمریکا و دشمن سایر گروه‌ها و ایران است. گروه انصارالله یا همان حوثی‌ها، مورد حمایت ایران، مخالف دولت هادی و حامیان خارجی آن و همچنین دشمن سرسخت القاعده است که بیشترین تلفات نیروهای خود را نیز در راه مقابله با القاعده متحمل شده است. همچنین انصارالله اگرچه با جدایی‌طلبان جنوب رابطه دوستانه‌ای ندارد، اما به دلیل دشمنی میان جنوبی‌ها و دولت هادی و حامیانش، ظرفیت بالقوه‌ای از توافق احتمالی میان انصارالله و جنوبی‌ها وجود دارد. القاعده که تقریبا مورد انزجار همه گروه‌های یمنی و بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای است، اما در عین حال پیوندهای شکننده‌ای با جدایی‌طلبان جنوب دارد.

*عباس پرورده

[ منبع این خبر سایت ماچو می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «دیپلماسی؛ راه‌حل معادله دولت فراگیر در یمن» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت ماچو منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات