مروری بر عملکرد کمیته‌ انقلاب اسلامی در سال‌های جنگ؛ از ناکامی «توکل» تا پیروزی «مرصاد»

مروری بر عملکرد کمیته‌ انقلاب اسلامی در سال‌های جنگ؛ از ناکامی «توکل» تا پیروزی «مرصاد»

فردا/ متن پیش رو در فردا منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست.

کمیته که اولین نهاد برآمده از انقلاب اسلامی است،‌ خدمات زیادی برای برپایی نظم و امنیت در سال‌های پرآشوب کشور انجام داده. بچه‌های کمیته از نیروهای انقلابی بودند و گوش به‌فرمان امام(ره) در صحنه‌های خطیر انقلاب حضور فعال داشتند. جنگ تحمیلی یکی از اصلی‌ترین این عرصه‌هاست که با توجه به وظیفه اصلی این نهاد یعنی برقراری امنیت شهرها کمتر مورد توجه قرار گرفته است. تقدیم بیش از هزار شهید در راه دفاع از کشور و حضور در قالب تیپ‌های موسی بن جعفر(ع)، قوامین و لشکر 28 روح‌الله گویای سهم این نهاد انقلابی در برهه حساس انقلاب است. در متن پیش رو بر نحوه حضور کمیته‌های انقلاب اسلامی در دفاع مقدس نگاهی انداخته‌ایم.

جنگِ قبل از جنگ

حضور کمیته‌های انقلاب اسلامی در منطقه جنوب و غرب کشور به پیش از آغاز رسمی جنگ تحمیلی یعنی زمان غائله‌های کردستان و آذربایجان باز می‌گردد. در جنوب کشور بیشترین تمرکز نیروهای دشمن روی تصرف خوزستان بود. بنابراین با اعزام‌ خرابکار به آن مناطق در جهت نا‌امن کردن اوضاع داخلی و منحرف کردن توجه نیروهای مرزی به داخل و ایجاد رعب و وحشت میان مردم، درصدد بود زمینه را برای تجاوز همه‌جانبه ‌‌خود آغاز کند.

کمیته‌های انقلاب اسلامی نیز برای مقابله با این توطئه‌ها، با تامین و آموزش کادرهای اطلاعاتی و استقرار آنها در مناطق حساس، نسبت به شناسایی و دستگیری تیم‌های خرابکار اقدام می‌کردند. در همین راستا درگیری‌های زیادی با ضد‌انقلاب در شهرهای خوزستان از جمله خرمشهر و آبادان قبل از آغاز رسمی جنگ صورت می‌گرفت که به تحریک و پشتیبانی رزمی ارتش بعث عراق بود.

آغاز تهاجم

با آغاز تهاجم گسترده نیروهای عراقی، ارتش بعث تمام توان و نیروی خود را برای تصرف ایران به‌کار گرفت. بدین ترتیب جنگ تحمیلی عراق علیه ایران که هشت سال به طول انجامید رسما شروع شد. در تهاجم اولیه، سومار، نفت‌شهر، قصر‌شیرین، مهران و چند شهر دیگر در جبهه میانی و در جبهه‌های جنوب، شهر بستان اشغال و سوسنگرد به محاصره درآمد. ارتش عراق تهاجم به خاک ایران و اجرای عملیات ایذایی در منطقه شمال غرب را به احزاب منحله «کومله» و «دموکرات» سپرده بود. آن‌ها تمام توان خود را برای تصرف خوزستان و دستیابی به منابع نفتی آن استان به‌کار گرفته بودند.

دشمن با پیشروی در جبهه‌های جنوب، قصد تصرف شهرهای دزفول، شوش، خرمشهر، آبادان و اهواز را داشت که با مقاومت‌های مردمی در قالب سپاه و کمیته مواجه شد. سرانجام پس از 34 روز مقاومت نیروهای خودی، خرمشهر به‌دست دشمن افتاد و نیروهای عراقی در 19 مهرماه 59 با عبور از رودخانه کارون، آبادان را به محاصره خود درآورند. نیروهای کمیته در دو عملیات «هویزه» و «توکل» همراه سایر نیروها و در برخی عملیات‌ها به‌صورت پراکنده به دفاع از میهن پرداختند.

پس از پیام امام خمینی(ره) مبنی بر حضور گسترده مردم در جبهه‌های نبرد حق علیه باطل، مسئولین کمیته ترتیبی اتخاذ کردند که پاسداران کمیته بتوانند در کنار انجام دیگر ماموریت‌های خود، در جبهه‌های جنگ هم حضور فعال داشته باشند. تا قبل از آن، حضور پرسنل کمیته در جنگ بیشتر به‌صورت انفرادی و غیر‌سازمانی در کنار دیگر نیروها بود اما با سازماندهی امور نیروهای کمیته در قالب گردان، تیپ و نهایتا لشکر در طول جنگ تحمیلی، این نیروها در کنار سایر رزمندگان اسلام در عرصه‌های نبرد علیه دشمن خارجی به انجام وظیفه پرداختند.

گردان موسی بن جعفر‌(ع)

بر‌اساس گزارش نشریه «نگهبان انقلاب اسلامی»، ارگان رسمی کمیته انقلاب اسلامی در 23 مهرماه 59، اولین اعزام بزرگ پاسداران کمیته تهران از مناطق چهارده‌گانه به جبهه‌های نبرد صورت گرفت. نیروهای اعزامی به فرماندهی سیدمصطفی سیدآقا در قالب گردان موسی بن جعفر‌(ع) سازماندهی و در جبهه‌های‌ خرمشهر و آبادان با هماهنگی ژاندارمری خرمشهر در منطقه مستقر شدند. نیروهای کمیته در اوایل جنگ علاوه بر جبهه‌های جنوب، به غرب کشور و کردستان اعزام می‌شدند؛ به‌نحوی که می‌توان گفت پاسداران کمیته در اکثر عملیات‌هایی که در منطقه غرب و جنوب صورت می‌گرفت در کنار دیگر نیروها- ‌خصوصا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی- حضوری فعال داشتند و بیشتر به‌عنوان «خط‌شکن» عمل می‌کردند و پس از آن با شرکت در عملیات‌های زیر در کنار دیگر رزمندگان به فعالیت پرداختند.

عملیات توکل

عملیات «توکل» در بیستم دی ماه 59 با هدف شکستن محاصره آبادان و آزادسازی خرمشهر انجام شد. در این عملیات علاوه بر نیروهای ارتش، ژاندارمری، سپاه پاسداران خرمشهر و نیروهایی از کمیته انقلاب اسلامی، فدائیان اسلام و پیشمرگان کرد مسلمان تحت فرماندهی ستاد اروند شرکت فعال داشتند. پس از انجام ناموفق عملیات آفندی توکل، از روز 21 دی ماه 59 وضعیت کلی منطقه عملیات آبادان- ماهشهر به حالت قبل از اجرای حمله بازگشت و الزاما نیروهای فرماندهی اروند وضعیت پدافندی را پذیرفتند. براساس گفته‌های حجت‌الاسلام و‌المسلمین باقر کنی، قائم‌مقام کمیته‌های انقلاب اسلامی با روزنامه کیهان در 30 بهمن 59، حدود 96 نفر از نیروهای کمیته در ماه‌های آغازین جنگ در نبرد با دشمن به شهادت رسیدند و 31 نفر نیز مجروح شدند.


عملیات ثامن‌الائمه‌(ع)

با محاصره شدن آبادان و علی‌رغم فرمان امام خمینی‌(ره) مبنی بر شکستن حصر آبادان در 14 آبان 59، شرایط منطقه و آرایش نیروهای دشمن و بسیاری عوامل دیگر موجب شد قضیه آزادسازی آبادان تا مهرماه60 به درازا بینجامد. سرانجام عملیات ثامن‌الائمه(ع) با هدف شکستن حصر آبادان در تاریخ 5 مهر 60 با رمز «نصر من الله و فتح قریب» در شرق رودخانه کارون آغاز شد و پس از 48 ساعت نبرد، نیروهای مشترک ارتش و سپاه که نیروهای انتظامی اعم از کمیته، ژاندارمری، شهربانی و نیروهای مردمی نیز در این عملیات تحت نظر سپاه بودند، تمامی مواضع دشمن را درهم کوبیدند و اهداف عملیات تامین شد.

تشکیل تیپ موسی بن جعفر‌(ع)

حضور نیروهای رزمی کمیته‌های انقلاب اسلامی در مناطق غربی و جنوبی کشور تا اوایل سال 62 بیشتر به‌صورت غیر‌سازمانی و در نهایت به استعداد یک گردان به نام گردان موسی بن جعفر‌(ع) و در کنار دیگر نیروهای نظامی و انتظامی در مناطق عملیاتی، ماموریت‌های محوله را انجام می‌داد. پرسنل اعزامی کمیته تا این سال به‌عنوان کادر گردان‌ها و لشکرهایی که در جبهه‌ها بودند خدمت می‌کردند یا به‌عنوان مامور به خدمت در جبهه با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دیگر نیروهای رزمنده همکاری می‌کردند اما از لحاظ تعداد اعزام‌ها و نفرات به جبهه‌ها، علی‌رغم نداشتن سازمان رزمی و با توجه به استعداد نیروهای کمیته و ماموریت گسترده‌ آنان در سراسر کشور که بسیار درخور توجه و قابل تأمل است، نشان از احساس مسئولیت فرماندهان و پرسنل کمیته‌های انقلاب اسلامی در قبال دفاع از انقلاب و آرمان‌های آن داشت؛ به‌طوری که از آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران تا سال 62، حدود 14 هزار نفر از اعضای کمیته‌های انقلاب اسلامی به جبهه‌ها اعزام شدند و تنها در سال 61، آمار اعزام حدود 5 هزار نفر بوده.

بنا‌بر گفته مسئول اعزام نیروهای کمیته، در آن سال با توجه به ماموریت‌های مختلف کمیته در داخل شهرها و به‌دلیل اینکه نوبت اعزام تمامی کمیته‌ها حفظ شود، اعزام داوطلبین کمیته‌ها به‌صورت قرعه‌کشی بوده و تنها حدود 10 درصد از آنها را به جبهه اعزام می‌کردند ‌که پس از طی دوره آموزش یک‌ماهه و تشکیل پرونده به جبهه‌ها اعزام می‌شدند. علاوه بر اقدامات فوق، نیروهای کمیته در امر تدارکات و ارسال کمک‌های نقدی و جنسی مردم به جبهه‌ها و اعزام نیروهای متخصص و متعهد که مورد نیاز شدید جبهه‌ها بود، تلاش شایان توجهی انجام می‌دادند.

درخواست‌های متعدد پرسنل کمیته انقلاب برای اعزام به جبهه‌های نبرد، نبود تشکیلات منسجم برای اعزام داوطلبان به جبهه، عدم وجود یک سازمان رسمی قوی و کارآمد از نیروهای کمیته در مناطق عملیاتی و در‌راستای تحقق فرامین رهبر‌انقلاب، باعث شد فرماندهی وقت کمیته، حجت‌الاسلام فلاحیان دستور تشکیل و سازماندهی یک تیپ رزمی را صادر کند. در اوایل سال 62 تیپ مذکور از لحاظ تشکیلاتی شکل گرفت و به دستور وی، فرماندهی تیپ مذکور را سید‌مجتبی عبداللهی بر‌عهده گرفت. این تیپ در تاریخ 28 اردیبهشت ماه 62 در پادگان لشکرک تشکیل و در قالب چهار گردان سازماندهی شد و با نام «تیپ موسی بن جعفر‌(ع)» به دستور فرماندهی محترم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به قرارگاه مستقر در منطقه غرب کشور اعزام شد. تیپ موسی بن جعفر(ع) به‌وسیله مربیان ارتشی تعلیمات نظامی و جنگی لازم را دیده بودند. حدود 10 درصد از نیروهای رسمی و ذخیره کمیته‌های سراسر کشور در این تیپ شرکت داشتند و مدت ماموریت آن چهار ماه بود که تا اواخر سال 65 به طول انجامید. بنابر آمار ویژه‌نامه هفته جنگ روزنامه جمهوری اسلامی، تا تاریخ 7 مهر ماه 62، 554 نفر از پرسنل کمیته شهید، 1326نفر مجروح و جانباز، 73 نفر مفقودالاثر و 30 نفر اسیرشده‌بودند.

اعزام به غرب کشور

تیپ موسی بن جعفر‌(ع) پس از اعزام به غرب، در پادگان ابوذر سر‌پل ذهاب، گیلانغرب و قصر‌شیرین مستقر شدند. محور پدافندی خدابخشی در قالب چندین تپه که حدود 25 کیلومتر مرز را پوشش می‌داد به تیپ محول و وظیفه پدافند را عهده‌دار شد. تیپ مذکور به‌صورت یک واحد کامل در منطقه مشغول فعالیت شد و تمامی امور تدارکاتی، پشتیبانی، موتوری و ترابری، تعمیرات و ادوات، مهندسی رزمی، دیده‌بانی توپخانه، بهداری رزمی، گردان رزمی، آموزش نظامی، اطلاعات عملیات و... را به مدت دو سال یعنی تا سال 64 که در آن منطقه مستقر بودند، خود نیروهای پاسدار کمیته که مامور به خدمت در تیپ می‌شدند انجام می‌دادند. این تیپ موفق شد در چندین مورد حرکت‌های دشمن بعثی را در منطقه متوقف کند و علاوه بر آن با شرکت در عملیات‌های مختلف از جمله عملیات‌های والفجر 4 و 5، عملیات تپه کله‌قندی، سومار و پاکسازی مناطق و ارتفاعات دالاهو و... ضمن حفظ خط تحویلی در منطقه قصرشیرین، ضربات زیادی بر دشمن وارد آورد که در ادامه به شرح هر یک از این عملیات‌ها می‌پردازیم.

درخشش تیپ و ماموریت جدید

این تیپ پس از شایستگی‌هایی که در منطقه از خود نشان داد، در سال 65 طی ماموریت محوله از سوی فرماندهی کل کمیته، به منطقه شلمچه اعزام شد. پس از آن نیز در مرحله دیگری در سال 66 با تشخیص فرماندهی وقت کل کمیته، ماموریتی در برخی از نقاط داخلی کشور مانند سیستان و بلوچستان، تهران، یزد و خراسان به این تیپ واگذار شد. پس از آمدن این تیپ از منطقه غرب و جبهه‌های جنگ، تعدادی از نیروهای داوطلب کمیته به استعداد یک گردان و با نام «گردان کربلا» جهت انجام عملیات چریکی در خاک عراق، پس از آموزش‌های لازم به «قرارگاه رمضان» سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مریوان اعزام شدند. آنها وظیفه داشتند با همراهی دیگر رزمندگان در مدتی که در داخل خاک عراق به‌سر‌می‌برند، مناطقی از محل تجمع نیروها و ادوات نظامی دشمن را شناسایی و ضرباتی به آنها وارد آورند .

عملیات نامنظم فتح 7

این عملیات در ادامه مجموعه عملیات‌های فتح که بیشتر در مناطق کردنشین عراق و تحت نظر قرارگاه رمضان شروع شده بود، در تاریخ 7/4/66 با رمز «یا فاطمه الزهرا‌(س)» در منطقه عملیاتی شمال عراق (حلبچه، شانه‌دری و اربت) و با هدف انهدام تاسیسات نظامی و اقتصادی دشمن در این مناطق انجام شد. رزمندگان تحت امر قرارگاه رمضان متشکل از تیپ 75 ظفر نیروی زمینی سپاه، نیروهای چریکی کمیته و نیروهای مبارز کرد عراقی در پاسخ به تحرکات عراق در خلیج فارس و بمباران مناطق کردنشین، با عبور از مناطق کوهستانی به دشمن بعثی هجوم بردند و شهر «سیدصادق» را به تصرف خود درآوردند و مراکز دولتی از جمله سازمان امنیت، مخابرات، گمرک و تعدادی از پایگاه‌های نظامی این شهر را منهدم کردند و شمار زیادی از خودروهای نظامی دشمن را به آتش کشیدند.

رزمندگان در حمله به شهر«کانی‌پانکه» و ورود پیروزمندانه به آن شهر، مراکز حزب بعث، اداره امن‌العالم، گمرک، شهرداری، یک کارخانه و شش پایگاه نظامی را در آنجا به آتش کشیدند. در هجوم به پادگان نظامی این شهر، انبار توپخانه قدرتمند نیروی زمینی سپاه و ارتش در حمله به منطقه سراب سلمان موفق شدند ضربات سنگینی را به دشمن وارد آورند و بیش از 550 نفر آنها را به هلاکت برسانند و چندین خودرو و تجهیزات نظامی آنها را به آتش بکشند.

در ادامه عملیات، شهر حلبچه نیز مورد هجوم قوای اسلام قرار گرفت و پادگان مرکز جیش‌الشعبی منهدم شد و شمار زیادی از افراد مستقر در آن کشته یا زخمی شدند. نیروهای تحت امر قرارگاه رمضان، یگان‌های عراقی‌ای که قصد نفوذ به شهر حلبچه را داشتند در مدخل شهر متلاشی‌کردند.

سازماندهی تیپ قوامین

با حساس‌تر شدن جنگ و لزوم شرکت فعال‌تر نیروها در مناطق جنگی و متعاقب آن دستور رهبر کبیر انقلاب برای حضور گسترده در جبهه‌ها و دفاع از انقلاب اسلامی، ضرورت سازماندهی یک تیپ دیگر در کنار تیپ موسی بن جعفر‌(ع) احساس شد. بنابراین به‌دنبال سخنان آقای هاشمی رفسنجانی ریاست وقت مجلس و نماینده امام در شورای عالی دفاع، یک تیپ از نیروهای کمیته به‌نام «قوامین» به فرماندهی محمود جاپلقی در تاریخ 10/12/64 تشکیل و به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی معرفی شد.

این تیپ در منطقه جنوب در خط مقدم منطقه جزیره مجنون و فاو مستقر شد. تیپ قوامین مسئولیت پدافند یک محور را در قالب دو گردان در شهر فاو به‌عهده گرفت و شرکت در عملیات‌های مختلف را با دو گردان آفندی انجام ‌داد. تیپ قوامین با شرکت در عملیات‌های کربلای 4 و 5 علاوه بر اینکه برگ زرینی در تاریخ این تیپ بر جای گذاشت و افتخاری دیگر برای کمیته‌های انقلاب اسلامی رقم زد، شهدا و مجروحین زیادی را در این راه تقدیم انقلاب کرد که یک نمونه آن شهید مقیسه بود که با وجود اینکه در جبهه یک پایش قطع شده بود، باز در عملیات فاو شرکت‌کرد و شهید شد.

لشکر 28 روح‌الله

لشکر 28 روح‌الله در تاریخ اول بهمن 65 با ادغام دو تیپ موسی بن جعفر(ع) و قوامین و نیروهای اعزامی جدید زیر نظر نیروی زمینی سپاه رسما کار خود را شروع کرد. در این زمان علاوه بر حضور دو گردان از لشکر روح‌الله در خط پدافندی فاو که در عملیات کربلای 5 نقشی فعال داشتند، بلافاصله محوری در قالب دو گردان به‌عهده نیروهای لشکر روح‌الله گذاشته شد و از تاریخ 26 اردیبهشت‌ ماه 66 لشکر روح‌الله علاوه بر پدافند از خط جزیره «ام‌الطویل»، پدافند جزیره ماهی (فیاض) و قسمتی از جزیره بوارین را از تیپ‌های جواد‌الائمه(ع) و بعثت تحویل گرفت. همچنین توپخانه لشکر در محورهای عملیاتی جنوب، فعالیت خود را علیه قوای بعثی شروع کرد. به‌طور کلی می‌توان گفت در این زمان نقش کمیته همانند اوایل انقلاب- اما این بار در جنگ- به اوج خود رسید. طی سال‌های 65 تا پایان جنگ، لشکر روح‌الله ضمن حضور در صحنه‌های مختلف عملیاتی جنوب و غرب، در عملیات‌های بیت‌المقدس 4 تا 7 نقش مهم و حیاتی داشت.

عملیات کربلای 5

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی عملیات کربلای 5 را در ساعت دوی بامداد 19/10/65 با رمز «یا زهرا(س)» در منطقه شلمچه و شرق بصره، با هدف آزاد‌سازی شلمچه، جزایر و مناطق شرق بصره، انهدام ماشین جنگی عراق، پاسخ مناسب به شرارت‌های ‌دشمن در بمباران مناطق مسکونی و استفاده از سلاح‌های شیمیایی آغاز کرد. عملیات کربلای 5، از 19 دی ماه 65 تا 18 اسفند همان سال در چند مرحله به اجرا درآمد و در تمام مراحل با پیروزی نیروهای خودی پایان یافت. تیپ قوامین که در این زمان مواضع شمالی جبهه فاو را پدافند می‌کرد، یکی از گردان‌های خود به‌نام «قمر بنی‌هاشم‌(ع)» را پس از دو ماه آموزش مداوم و فعالیت بسیار، برای شرکت در عملیات کربلای 5 به منطقه شلمچه اعزام کرد. این گردان همانند تمام نیروهای کمیته در عملیات‌های مختلف، تحت امر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیز تحت نظر قرارگاه کربلا وارد عملیات شدند.رزمندگان در همان ساعات اولیه عملیات، خط دشمن را شکستند و با انهدام تعداد زیادی از تانک‌های دشمن، عده کثیری از سربازان عراقی را به هلاکت رساندند. نیروهای جان‌بر‌کف کمیته در این عملیات حدود 20 شهید تقدیم انقلاب کردند که این شهدا اغلب در مناطق عملیاتی شلمچه به شهادت رسیدند.


عملیات مرصاد

در روزهای انتهایی جنگ که منافقین از جبهه غرب به کشور هجوم آوردند، پس از تقاضاهای مکرر نیروهای کمیته، بالاخره با اعزام نیروهای این نهاد موافقت شد. در پی اعلام موافقت، ظرف 48 ساعت تعداد نیروهای اعزام شده آنقدر بالا رفت که خطر کمبود نیرو در شهرها باعث شد اعلام نیاز به نیروی جدید صادر نشود.


منابع:

*تاریخ شفاهی کمیته‌های انقلاب اسلامی، سید‌علی هاشمی و‌ مهدی رنجبر،‌ مرکز اسناد انقلاب اسلامی

*روز‌شمار جنگ، ج 2بحران در خوزستان

*علی سمیعی، کارنامه توصیفی عملیات‌های هشت سال دفاع مقدس، تهران، نسل کوثر، چاپ سوم، 82

*نشریه «نگهبان انقلاب اسلامی»، شماره 16، 7 آبان ماه 59

*روزنامه «جمهوری اسلامی ایران»، 7 مهرماه 62

*نشریه «جوانان» شماره 1015، دوشنبه 14 مهرماه 65


*سید‌احمد حکمت

[ منبع این خبر سایت ماچو می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «مروری بر عملکرد کمیته‌ انقلاب اسلامی در سال‌های جنگ؛ از ناکامی «توکل» تا پیروزی «مرصاد»» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت ماچو منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات