زنان شاغل و مسأله برقراری تعادل بین کار و زندگی

زنان شاغل و مسأله برقراری تعادل بین کار و زندگی

مهرخانه/ امروزه در جامعه ایرانی و در دیدگاه خود زنان، نقش‌های آنان تغییر کرده است. در جوامع گذشته به دلیل آن‌که امور بیرون از خانه نیازمند توان جسمانی مردان بود و زنان در دوره‌های مختلف، درگیر بارداری، شیردهی و نگه‌داری از نوزادان بودند، تقسیم کاری بر اساس تفاوت‌های جسمانی صورت گرفته بود. بعد از صنعتی‌شدن و ورود تکنولوژی نوین به حوزه کار و بعد از آن امور داخل خانه، تقسیم کار سنتی تا حدی دگرگون شد و زنان نیز وارد فضای کاری خارج از خانه شدند، افزایش سرمایه‌گذاری در آموزش زنان و افزایش مهارت‌های آنان نیز این روند را تسریع کرد.

امروزه زنان، به‌ویژه زنان شاغل می‌بایست هم در برآورده‌کردن انتظارات و توقعات شغلی موفق عمل کنند و هم در برآورده‌کردن انتظارات خانوادگی و اداره امور خانه و خانواده. ازاین‌رو زنان شاغل خود را در معرض توقعات شغلی، خانوادگی و نیازهای طبیعی‌شان می‌بینند. نقش شغلی و نقشی که نظام اجتماعی و فرهنگی از مردان انتظار دارد، تا حد بسیار زیادی با یکدیگر همپوشانی دارند. یک مرد مسئول اداره اقتصادی خانواده است و به این منظور می‌بایست ساعات طولانی را در روز به ایفای نقش شغلی بپردازد تا نیازهای اقتصادی خانواده‌اش را برآورده کند؛ درصورتی‌که زنان شاغل همچنان دارای نقش‌های طبیعی و سنتی خود هستند و در کنار آن می‌بایست مسئولیت‌های شغلی را نیز بپذیرند و به ایفای نقش‌های ملازم با آن بپردازند. در این شرایط زنان شاغل متأهل عموماً دارای نقش‌های چندگانه‌ای هستند که نیازمند زمان، توجه و تمرکز بسیاری است و همین مسئله ایجاد تعادل بین کار و زندگی را برایشان دشوار می‌کند.

رویکردهایی مانند چندنقشی، تضاد نقش و فشار نقش بیان‌گر آن است که انتظارات و فشارهای ناشی از ایفای چند نقش توأمان، باعث می‌شود زنان شاغل نسبت به زنانی که فقط به نقش‌های سنتی می‌پردازند، از نظر سلامت در وضعیتی نامطلوب‌تری باشند.

در مقابل، دیدگاه‌های دیگری مانند فرضیه اعتلای نقش و بسط نقش، بر این نکته اشاره دارند که اشتغال به عنوان نقشی جدید که به نقش‌های سنتی زنان اضافه شده است، موجب عزت نفس بیشتر، استقلال مالی بیشتر و کسب حمایت اجتماعی گسترده‌تر برای زنان می‌شود (احمدنیا، 1383: 159 و 160).

در این نوشته، هدف، پرداختن به نکاتی است که در نقش شغلی، تعادل زندگی زنان را از بین برده و موجب می‌شود کیفیت زندگی آن‌ها و رضایت زنان از زندگی کاهش یابد. در نهایت تلاش می‌شود راه‌حل‌هایی برای رسیدن به تعادل بین کار و زندگی ارائه شود.

تعادل کار و زندگی
تعادل بین کار و زندگی به معنی مرزبندی بین زمان کاری و غیرکاری، رسیدن به تعادل بین آن‌ها و حذف هرگونه تضاد بین آن‌ها است. فشار برای ایفای نقش می‌تواند موجب فشار نقش و تضاد بین نقش‌ها شود (Kapasi and Laura,2015: 34). کار و خانواده بخش‌های مهمی ‌از زندگی افراد هستند و می‌توانند مایه رضایت و آرامش آن‌ها باشند؛ عدم تعادل و تعامل رضایت‌بخش آن‌ها می‌تواند پیامدهای ناگوار بسیاری داشته باشد.

تأثیرگذاری نقش شغلی بر زندگی افراد
اشتغال از دو جنبه بر وضعیت زندگی افراد تأثیر دارد. از یک طرف وضعیت اشتغال به عبارتی خصوصیات عینی شغل بر کیفیت زندگی افراد تأثیر دارد و از طرف دیگر، نگرش نسبت به شغل است که به نوع ارزیابی و نگرش فرد از وضعیت اشتغال مربوط می‌شود.

وضعیت شغلی شامل سابقه کار، میزان ساعات کار، رتبه شغلی، تناسب شغل با تحصص و موقعیت استخدامی ‌است. داشتن شرایط مناسب در این شاخص‌ها، می‌تواند باعث بهبود کیفیت زندگی افراد باشد. بالارفتن رده‌های شغلی هرچند که موجب افزایش مسئولیت و فشار روانی است، اما به هر حال احراز مناصب شغلی بالا از جهت امکانات اقتصادی، دستیابی به قدرت و منزلت اجتماعی فرصت‌های بیشتری را برای شاغلان خود فراهم می‌آورند (جواهری و همکاران، 1389: 146و 147).

رضایت شغلی نیز از مهم‌ترین ارکان نگرش شغلی است. رضایت شغلی موجب افزایش تعلق و تعهد به محیط کار، کمیت و کیفیت کار و علاقه به کار می‌شود. درآمد مناسب، روابط بین شخصی و برخورداری از حمایت همکاران و سازمانی، عدالت توزیعی، شرایط مادی کار که شامل امکانات، تسهیلات رفاهی در کار، محتوای کار، ایمنی شغلی است، می‌تواند موجب افزایش رضایت از شغل باشد (جواهری و همکاران، 1389: 148و 149) و حتی کیفیت زندگی افراد را نیز بالا ببرد؛ در مقابل، نقضان در این امر می‌تواند رضایت از زندگی و کیفیت از زندگی را در شاغلین به شدت تحت‌تأثیر قرار دهد.

پذیرش نقش‌های شغلی علاوه بر نقش‌های خانوادگی، زنان را دچار مشکلاتی می‌کند. بررسی‌ها نشان داده است که زنان شاغل مشکلات خود را در رابطه با نگه‌داری و تربیت فرزندان، تهیه خوراک خانواده، برقراری نظم و نظافت منزل،کم‌بود وقت برای رفت و آمد با خویشاوندان، رسیدگی به ظاهر خود، داشتن وقت لازم برای تفریح، گفت‌وگو و تبادل نظر همسران و ... را زیاد ارزیابی کرده‌اند (مقصودی و بستان، 1383: 130).

امروزه عدم تعادل بین نقش و مسئولیت‌های خانوادگی، یک تجربه مشترک در بین بسیاری از زنان شاغل است. علاوه بر این، این افراد گاه احساس می‌کنند که تمام زمان و انرژی‌شان را صرف برآورده‌کردن نیازهای این نقش‌ها می‌کنند و دیگر فرصتی برای پرداختن به خود، علائق و حتی سلامتی جسمی ‌و روحیشان نیز ندارند. این مشکلات نشان‌دهنده آن است که زنان شاغل در برقراری تعادل بین کار و زندگیشان دچار مشکل هستند. این مشکلات را به صورت کلی می‌توان ناشی از فشار نقش و تضاد بین نقش خانوادگی و شغلی دانست.

تضاد و فشار نقش
یکی از متداول‌ترین مسائلی که زنان شاغل در ارتباط بین شغل و زندگی شخصیشان تجربه می‌کنند، تضاد نقش است. در این حالت، تضاد بین کار و خانواده که شکلی از تضاد درون نقش است، به‌وجود می‌آید؛ به این معنا که زمان کلی اختصاص داده‌شده به شغل و فشار ناشی از آن، مانع انجام نقش‌های خانوادگی فرد می‌شود و همین‌طور زمان اختصاص داده به خانواده و فشار نقشی حاصل از آن، در انجام نقش شغلی خلل ایجاد می‌کند. در این حالت فرد با خواسته‌های متفاوتی از سوی نقش‌های شغلی و خانوادگی‌اش مواجه می‌شود که گاه کاملاً در تقابل با یکدیگر هستند. ناتوانی فرد در حل این تضاد و ایجاد تعادل بین کار و خانواده و زندگی شخصی، منجر به کاهش کارآمدی و کیفیت زندگی او خواهد شد.

میلکی و پتولا تضاد بین کار و زندگی را دارای سه نوع می‌دانند:

1. تضاد مبتنی بر زمان: این تعارض ناشی از رقابت چندگانه برای به‌دست آوردن زمانی است که افراد در اختیار دارند. در این حالت افراد نمی‌توانند مدت زمان انجام فعالیت در یک نقش را برای فعالیت‌های مربوط به نقش دیگر به کار بگیرند.

این نوع تضاد دارای دو شکل عمده است: 1- فشار زمانی مدام یک نقش که برآورده‌کردن انتظارات نقش دیگر را به لحاظ فیزیکی ناممکن کند، 2- وقتی شخص می‌خواهد به طور فیزیکی انتظارات یک نقش را برآورده کند، از لحاظ ذهنی درگیر یک نقش دیگر است (ملکی‌ها و همکاران، 1388: 137).

در برخی مطالعات نشان داده شده است که برخی کارکنان به‌ویژه مدیران و متخصصان، علاوه بر انجام وظایف شغلی در محل کار، بخشی از وظایف خود را طی روزهای هفته یا آخر هفته، به خانه می‌برند (مدنی،1385). افرادی که دست به این کار می‌زنند، زمان بسیار کمتری برای خانواده، انجام فعالیت‌های خانوادگی و حتی فردی خواهند داشت.

2. تضاد مبتنی بر فشار: این حالت در صورتی ایجاد می‌شود که فشارهای فیزیکی و روانی ناشی از یکی از نقش‌ها، مانند تنش، اضطراب، خستگی، افسردگی، بی‌حوصلگی ایجاد شده و مانع از ایفای انتظارات سایر نقش‌ها شود. در این حالت فشار ناشی از یک نقش، مانع از کارکرد مناسب فرد در یک نقش دیگر می‌شود.

3. تضاد مبتنی بر رفتار: در این حالت انتظارات رفتاری در یک حوزه نقش با رفتار مورد انتظار در نقش دیگر تعارض دارد (ملکیها و همکاران، 1388: 137 و 138). بنابراین بخشی از تضاد کاری، ناشی از فشارهای بین نقش‌ها است. تضادهای کاری و فشار بین نقش شغلی و نقش خانوادگی و به عبارتی عدم تعادل بین آن‌ها موجب کاهش کیفیت زندگی، کاهش سلامت روحی و روانی افراد و کاهش رضایت آن‌ها از زندگی و نقش شغلی‌شان می‌شود.

چگونگی برقراری تعادل بین کار و زندگی
برقراری تعادل بین نقش‌ها و مسئولیت‌های کاری و خانوادگی در زندگی شاغلان به‌ویژه زنان شاغل، بسیار مهم است. این مسئله باعث افزایش کیفیت زندگی و کاهش فشار بر آن‌ها و زندگی شغلی و خانوادگی زنان خواهد شد. در این شرایط افراد نه تنها در محیط شغلی خود دارای عملکرد و بهره‌وری بالاتری هستند، بلکه در زندگی خانوادگی خود موفق‌ترند، رابطه موفق‌تری را با همسر و فرزندان خود تجربه کرده و رضایت و سلامت جسمی ‌و روحی آن‌ها نیز افزایش پیدا می‌کند. در نهایت، در این شرایط افراد از فرصت مناسبی برای ایفای نقش‌های چندگانه خود بهره‌مند هستند.

ملکی‌ها و همکارانش در بررسی خود دریافتند که برای مدیریت تضاد بین شغل و زندگی، راه‌کارهایی وجود دارد: افزایش باور به خودکارآمدی، مدیریت زمان، استفاده از انواع پشتیبانی‌ها (پشتیبانی اجتماعی، پشتیبانی سازمانی، پشتیبانی ابزاری و عاطفی همسر و پشتیبانی از سوی خانواده اصلی)، تقسیم وظایف میان همسران، اولویت‌بندی وظایف، تشویق فرد در موفقیت‌های شغلی و همکاری با فرد در انجام وظایفش در منزل، رهاسازی فرد از مسئولیت غیرضروری خانوادگی، هماهنگ‌کردن ساختار زندگی با نیازهای شغلی (ملکی‌ها و همکاران، 1388: 148 و 149) از آن جمله هستند. افراد در این شرایط همواره می‌بایست زمان‌بندی نسبتاً دقیقی داشته باشند و براساس نیازهای شغلی و خانوادگی و فردیشان مشخص باشد که کارهای مورد نیاز چگونه و در چه زمانی انجام می‌شوند. زنان شاغل به‌ویژه زنان متأهل شاغل نباید فراموش کنند که وقتی را به خود و نیازهای جسمی ‌و روحی خود اختصاص دهند. البته این امر نیازمند آگاهی، حمایت‌های اجتماعی و خانوادگی و به‌ویژه همراهی همسر است.

برخی از اقدامات کمک‌کننده و تعدیل‌کننده مربوط به زمانی است که فرد در سازمان یا در حیطه نقش شغلی‌اش قرار دارد؛ بنابراین با اقداماتی مانند افزایش کارآمدی مدیریت زمان و تمرکز بر روی نقش شغلی‌اش و همین‌طور با بهره‌مندی از پشتیبانی سازمانی، می‌توانند به مدیریت نقش بپردازند. سازمانی که توانسته یک محیط کاری کم‌استرس با روابط اجتماعی سازنده را ایجاد کند، می‌تواند موجب تسهیل انجام امور باشد.

در حیطه خانوادگی و انجام نقش‌های مربوط به آن، علاوه بر مدیریت زمان و افزایش کارآمدی‌های نقشی، افراد نیاز به حمایت‌های عاطفی و پشتیبانی اعضای خانواده دارند. همسرانی که زنان شاغل‌شان را در انجام مسئولیت‌های خانگی و خانوادگی تنها می‌گذارند و بدون توجه به فشارهای نقشی، زمانی، روحی و جسمی، ‌توقع ایفای کامل نقش یک زن خانه‌دار را از همسرشان دارند، آن‌ها را به شدت تحت فشار قرار می‌دهند؛ به‌طوری‌که گاه این زنان حتی توانایی ایفای نقش‌های معمول را نیز دست می‌دهند. بنابراین همراه‌شدن همسر و پذیرفتن بخشی از مسئولیت‌های خانگی و مسئولیت‌های مربوط به فرزندان، در کنار همدلی و همفکری، می‌تواند تا حد زیادی، انرژی و انگیزه کافی را در اختیار زنان قرار دهد تا بتوانند بین نقش خانوادگی و شغلی‌شان توازن ایجاد کنند و از این طریق از آسیب‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی ناشی از این عدم تعادل بکاهند.

نوع شغلی که زنان برای به‌دست‌آوردن درآمد انتخاب می‌کنند نیز بسیار تعیین‌کننده است. امروزه کسب‌وکارهای خانگی از جمله کسب‌وکارهایی هستند که به دلیل مزایایشان، توجهات بسیاری را به خود جلب کرده‌اند. یکی از مزایای کسب‌وکار خانگی، بهبود تعادل بین کار و زندگی است. کسب‌وکار خانگی به هر نوع فعالیت تولیدی و خدماتی اطلاق می‌شود که در خانه شخصی افراد (محل مسکونی) و با استفاده از امکانات و وسایل موجود در آن، یا متعلق به واحد خانوار، راه‌اندازی شود. کارها و خدمات تولیدی می‌تواند به فروش برسند یا به صورت پایاپای مبادله شوند.

از دلایل و مشوق‌های اولیه دست‌زدن به چنین کاری، رسیدن به همان تعادل است تصور می‌شود که در مشاغل خانه‌محور، یکی‌بودن فضای کار و زندگی، باعث انعطاف‌پذیر و قابل کنترل شدن آن می‌شود (Kapasi and Laura,2015: 33-34) (Williams and Youssef,2015: 154). برخی دیگر از تحقیقات نشان می‌دهد که در شرایط کسب‌وکار خانگی مدیریت زمان و فضا، تقسیم زمان و فضای کاری و زمان و فضای زندگی مشترک دشوار است؛ زیرا آن‌ها با یکدیگر تداخل دارند (Kapasi and Laura,2015: 35) (Mason at all,2008: 2). تحقیقات عمیق‌تر نشان داده است که تعادل بین کار و زندگی پیچیده و وابسته به طرز فکر افراد است و هنگامی ‌به‌دست می‌آید که افراد به درستی کارشان را تنظیم و مدیریت کنند (Kapasi and Laura,2015: 33,40). البته باید توجه داشت که انجام این کار نیز به سادگی ممکن نیست؛ زیرا در این نوع کسب‌وکار، زمان بین کار و زندگی مشخص نیست. با این وجود انعطاف‌پذیری در کار، خودمختاری در انجام آن، نبود هزینه زمانی و مالی رفتن به محل کار و... که از ویژگی‌های کسب‌وکارهای خانگی است، می‌تواند موجب تسهیل تعدیل رابطه بین کار و خانواده شود.

نتیجه‌گیری
امروزه انتخابِ ورود به بازار کار به دلیل تمایلات فردی و یا نیازهای اقتصادی، در زنان به امری متداول تبدیل شده است. در کنار آن عدم تعادل بین کار و زندگی، فشار و تضاد بین نقش‌های شغلی و خانوادگی، از جمله مسائلی است که عموماً در بین زنان شاغل ابراز می‌شود. این مسئله در بخش‌هایی موجب کاهش کیفیت زندگی آن‌ها شده است؛ تا جایی که برخی از آن‌ها به این نتیجه می‌رسند که از پرداختن به علاقه‌مندی‌های فردی بازمانده‌اند و سلامتی جسمی ‌و روحی خود را نادیده گرفته‌اند. در حل این مسئله، آگاهی از شیوع این امر و راه‌کارهای موجود برای کاهش آن، می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.

برخورداری از حمایت‌های سازمانی و حمایت‌های خانوادگی و پشتیبانی همسر و همچنین برنامه‌ریزی دقیق بر اساس اولویت‌های کار و زندگی، در این امر بسیار کمک‌کننده است. سازمان‌ها و خانوادهای این زنان برای رسیدن به تعادل بین کار و زندگی می‌بایست با همفکری و همدلی، به پشتیبانی از آن‌ها بپردازند تا بتوانند بین کار و زندگی خود تعادل ایجاد کنند و از توانمندی‌ها و قابلیت‌های خود به خوبی استفاده کنند. این امر باعث می‌شود که نه تنها کیفیت زندگی فردی و خانوادگی آنان افزایش یابد، بلکه جامعه نیز از قابلیت‌های زنان با پیامدهای منفی کمتری بهره‌مند شود.



[ منبع این خبر سایت ماچو می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «زنان شاغل و مسأله برقراری تعادل بین کار و زندگی» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت ماچو منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات