گفت‌وگو با الهام آبتین؛ بانوی کروکدیل ایـران به دنبال بازگشت زندگی به هامون

گفت‌وگو با الهام آبتین؛ بانوی کروکدیل ایـران به دنبال بازگشت زندگی به هامون

اعتماد/ اداره محیط زیست شهرستان زابل ساختمانی کوچک است، اما مسوولیتش به وسعت یک تالاب است و هوای یک شهر و ده‌ها مشکل کوچک و بزرگ شهری. مشکلاتی که برای خانم جوانی که ریاست این اداره را برعهده دارد به مراتب سخت‌تر و پر چالش‌تر از سر و کله زدن با حیات وحش و کار در مزرعه تحقیقاتی پرورش کروکدیل است که قبلا انجام می‌داد.
کافی است نام «الهام آبتین» را در گوگل جست‌وجو کرد تا به پیوند نامش با کروکدیل پی برد. گرچه سابقه ١٢ ساله او در سازمان محیط زیست تنها به تحقیق روی گونه حفاظت شده گاندو (تمساح پوزه کوتاه ایرانی) محدود نشده است، اما فعالیت در مرکز تحقیقات و پرورش تمساح پوزه کوتاه در چابهار بود که مورد توجه بسیاری از رسانه‌ها قرار گرفت. نتیجه تحقیقات و اقدامات اجرایی خانم آبتین روی گاندوهای بلوچستان، باعث شد جایزه جهانی اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN)، در سال ٢٠١٥ به او اختصاص یابد.
الهام آبتین متولد١٣٥٧ بعد از سال‌ها فعالیت زیست محیطی در طبیعت استان پهناور سیستان و بلوچستان چند ماهی است برای انجام ماموریتی جدید به زادگاهش زابل بازگشته است. حالا او رییس اداره حفاظت از محیط زیست شهرستان زابل است.
در پاییز و زمستان، هوای زابل با روزهای توفانی تابستان متفاوت است. خنکی هوا و آسمان صاف، آرامش اداره محیط زیست شهرستان زابل را مطبوع کرده است. برای دیدن خانم آبتین به اندازه ورق زدن سرسری کتابی درباره تالاب هامون باید منتظر ماند. با عجله از راه می‌رسد و از بابت تاخیرش عذرخواهی می‌کند. لبخند می‌زند و می‌گوید: «جلسه مهمی بود، کمی طول کشید. » از ظاهرش پیداست که اهل یک جا نشستن نیست و دایم در حال فعالیت. در خلال صحبت‌هایش به این موضوع اشاره می‌کند که ساعت‌های پشت میزنشینی هم از ملزومات کار است.
روی میز کارش دو مجسمه کوچک وجود دارد؛ یکی مردی است که بر بستر خشکیده تالاب هامون نشسته و بر مرگ ماهی‌ها اشک می‌ریزد. خانم آبتین می‌گوید این مجسمه‌ را یک دختر نوجوان زابلی درست کرده و چند تای‌شان را برای من آورده است.
مجسمه دیگر، ماکت کوچکی از یک کروکدیل است. می‌گوید این مجسمه تقریبا به اندازه یک کروکدیل تازه از تخم درآمده است. ظاهرا کار و زندگی با تمساح‌های پوزه کوتاه، آنقدر که برای مردم و رسانه‌ها عجیب است برای او عجیب نیست و تنها بخشی از کار، مسوولیت و مهم‌تر از آن زندگی پر جنب‌و جوش اوست. این طور است که وقتی از او پرسیده می‌شود چه شد که به سراغ تمساح‌ها رفتی؟
می گوید: «تحقیق روی تمساح‌های پوزه کوتاه بخشی از کار من بود. من در طول مدت فعالیتم در سازمان محیط‌زیست با حیوانات دیگری هم سر و کار داشته‌ام اما تمرکز و علاقه اصلی‌ام تمساح‌ها بوده است.»
ارتباط‌تان با تمساح‌ها چطور است؟
می‌خندد و می‌گوید: «با تمساح‌ها ارتباط عاطفی دارم. برخلاف تصور خیلی‌ها موجودات آرامی هستند که اگر رفتارشناسی و شگردهای برخورد با آنها را بدانی، از بودن در کنارشان لذت می‌بری. شاید برای مردم عجیب باشد اما من یا کسانی که با این خزنده در تماس هستیم، می‌توانیم با یک تمساح در یک اتاق زندگی کنیم و به او غذا بدهیم بدون اینکه آسیبی به ما برساند. »
کروکدیل کوچک روی میز را بر می‌دارد و نشان می‌دهد چطور می‌توان این خزنده وحشی را آرام کرد و کدام یک از نقاط بدنش را گرفت و بلندش کرد، بدون آنکه آسیبی به انسان برساند. از تمام حقه‌های تمساح برای ضربه زدن با دمش می‌گوید: «تمساح عادت دارد از یک طرف حمله کند و از طرف دیگر با دمش ضربه بزند. مهار کردن تمساح‌های بزرگ به خاطر وزن زیادشان خیلی سخت‌تر است اما کوچک‌ترها زودتر رام می‌شوند.»
اولین‌بار که یک تمساح را از نزدیک دیدید چه حسی داشتید؟
من شاید از گونه‌های دیگر خزندگان خوشم نیاید اما بار اولی که این تمساح‌ها را از نزدیک دیدم به آنها علاقه‌مند شدم.
الهام آبتین در سال ٢٠١٥ برای تلاش‌هایش موفق به دریافت جایزه هری مسل برای پیشگامی در حفاظت شد. هری مسل، فیزیکدان متولد کانادا به مدت طولانی رییس گروه متخصصان کروکدیل بود که در سال ٢٠٠٤ جایزه‌ای را در راستای خدمات رسانی و انجام خدمات شاخص به این‌گونه در خطر انقراض تاسیس کرد.
درباره این جایزه می‌گوید: «اتحادیه بین‌المللی حفاظت نشست‌های سالانه‌ای برگزار می‌کند و معیارهایی را برای حفاظت از گونه‌ها تدوین کرده است. فعالیت‌های اجرایی ما در مرکز چابهار در زمینه نگهداری کروکدیل‌ها و فعالیت‌هایی که ما در مورد ژنتیک این‌گونه و زاد و ولدش انجام دادیم مورد توجه قرار گرفت. کروکدیل‌ها گونه در معرض انقراض نیستند ولی از گونه‌های حمایت شده‌اند. مرکز چابهار هم مرکز تکثیر و پرورش و هم مرکز نگهداری است و در حال حاضر زاد و ولد تمساح هم در این مرکز صورت می‌گیرد.
بانوی کروکدیل‌ها با قرار گرفتن در سمت جدیدش چند ماهی است از حیوان مورد علاقه‌اش دور افتاده است اما می‌گوید ارتباطش را با مرکز قطع نکرده و در حال تدوین کتابی از نتایج تحقیقات و فعالیت‌هایش روی تمساح‌هاست.
الهام آبتین در طول ١٢ سال فعالیت در سازمان محیط زیست سمت‌های متفاوتی داشته است: رییس اداره محیط‌زیست طبیعی سیستان‌وبلوچستان، کارشناس مسوول زیستگاه‌ها و امور مناطق استان، کارشناس مسوول امور حیات وحش و آبزیان استان، مسوولیت دبیرخانه کارگروه تخصصی هامون، دبیر شورای نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان، مسوول تهیه سند توسعه
محیط زیست استان، به همراه تدریس در دانشگاه و انجام فعالیت‌های پژوهشی در زمینه محیط زیست. علاوه بر شغل و تحصیل، شاید تمام زندگی آبتین با محیط زیست گره خورده باشد. او که فرزند ارشد خانواده است و حالا بعد از سال‌ها زندگی مستقل، به زادگاهش بازگشته و با خانواده‌اش زندگی می‌کند، می‌گوید: «در طول مدت تحصیل و فعالیتم به مناطق مختلفی در استان سفر کرده‌ام. برخی از این مسافرت‌ها با هیجان‌ها و چالش‌هایی همراه بود. خانواده‌ام این سبک زندگی من را قبول کرده‌اند و مشکلی ندارند.»
ترس را تجربه کرده‌اید؟
سفر به مناطق حفاظت شده و بودن در حیاط وحش هیجان‌انگیز است. به یاد دارم در یکی از سفرهای‌مان به کوه‌های بیرک سراوان، به منطقه‌ای رفتیم که هر لحظه امکان حمله حیوانات وحشی وجود داشت. من کم پیش می‌آید بترسم اما وقتی کسی مثل من بترسد حتما دلیلی واقعی برای ترسیدن وجود داشته است.
گرچه می‌گوید دختر طبیعت است اما به خاطر سمت جدیدش باید بیشتر از قبل پشت میز بنشیند و انگیزه زیادی برای ایجاد تغییر دارد. بارها در میان صحبت‌هایش تکرار می‌کند برای ایجاد تحول در منطقه باید پای کار باشیم.
می‌گوید: «دید و سلیقه مسوولان باید تغییر کند، این کار از طریق مطالعه و توجه به طرح‌ها و پروژه‌های موفق امکان‌پذیر است. مثلا شب‌ها در مورد طرح‌های در دست اجرای‌مان مطالعه می‌کنم و سعی می‌کنم اطلاعاتم را آپدیت کنم.»
آیا زن بودن باعث شده چالش‌هایی در کار یا مدیریت شما ایجاد شود؟
طرز تفکر جامعه درباره زنان نسبت به گذشته تغییر کرده است. من در این ١٢سالی که در سازمان محیط‌زیست کار می‌کنم تقریبا به تمام نقاط استان سیستان و بلوچستان و حتی به دورافتاده‌ترین نقاط سفر کرده‌ام اما تا به حال برخورد یا رفتاری که حس کنم به خاطر زن بودنم است ندیده‌ام. من به جاهایی رفته‌ام که خیلی‌ها به نام مناطق خطرناک می‌شناسند اما نه تنها مشکلی نداشته‌ام بلکه دوستان خوبی هم پیدا کرده‌ام.
این روحیه او باعث شده در محیط کارش هم ارتباط خوبی با کارمندانش داشته باشد. می‌گوید: «دوست دارم کارمندانم برای کار انگیزه داشته باشند. به خصوص محیط‌بانان؛ پیشانی سازمان محیط زیست محیط بانان هستند. آنها در طول خدمت با چالش‌ها وگاهی خطرهای زیادی روبه‌ور می‌شوند. باید امکانات بیشتری برای محیط‌بانان در نظر گرفته شود و روش‌های جدید حفاظت به منطقه بیاید.»
زابل بعد از این دوره طولانی‌مدت خشکسالی با مشکلات طبیعی و انسانی فراوانی روبه‌رو شده که بخش بزرگی از آنها در طول این سال‌ها حل نشده باقی مانده است. چقدر امیدوارید مشکلات زابل و تالاب هامون حل شود؟
چند دقیقه مکث می‌کند و با تاکید می‌گوید: «اصلا ناامید نیستم، هنوز به نقطه‌ای نرسیده‌ام که بتوانم بگویم دیگر نمی‌شود کاری انجام داد. امید تازه‌ای با تصویب طرح جامع مدیریت یکپارچه تالاب هامون به وجود آمده است و با اعتباری که امسال به تالاب اختصاص یافته، بهترین زمان برای ایجاد تغییر در شرایط زیست محیطی منطقه است. منافع مردم در گرو مدیریت یکپارچه تمام ادارات و سازمان‌های مرتبط با تالاب است وگرنه مدیریت و تصمیم‌گیری تک بعدی راه به جایی نمی‌برد.»
کتابچه‌ای را که روی میز کارش قرار دارد نشان می‌دهد و می‌گوید: «این همان طرح است که من تمام قسمت‌هایش را چند بار مطالعه کرده‌ام. البته محیط زیست شهری و فضاهای شهری و انسانی جزو وظایف من است. گرچه من بیشتر در حوزه محیط زیست طبیعی فعالیت کرده‌ام، اما برنامه‌هایی برای تغییر چهره شهر زابل دارم، که با همکاری سایر نهادهای مرتبط می‌توان به انجا‌م‌شان امیدوار بود.»
در خلال گفت‌وگو سعی می‌کند کمتر به تلفن‌هایش جواب دهد و کسی را برای ملاقات قبول نکند. اما بعد از چند بار تلفن، مردی وارد می‌شود، خانم آبتین توضیح می‌دهد که او می‌خواهد یک سازمان مردم نهاد زیست محیطی به ثبت برساند و گاهی برای مشورت به او مراجعه می‌کند.
می‌گوید: «خانم آبتین پر تلاش و زحمتکش است.»
دید مردم زابل به مدیران زن مثبت است؟
نه اینطور نیست که هر خانمی به سر کار بیاید، مردم حمایتش کنند. توانمندی افراد مهم است. این خانم کار می‌کند و دلسوز است. شبانه‌روز وقتش را برای کار گذاشته است.
پیرمرد شروع می‌کند به توضیح طرحی که می‌خواهد در تشکلش اجرا کند و تا تمام طرح را توضیح نداده از دفتر بیرون نمی‌رود.
خانم آبتین بعد از رفتن او می‌گوید: «تشکل‌های مردمی اگر از اهداف خود خارج نشوند، می‌توانند بازوی کمکی محیط زیست باشند. همین که مردم روحیه مشارکت دارند و می‌خواهند در بهبود وضعیت منطقه شرکت داشته باشند نشانه خوبی‌است. من سعی می‌کنم از مشارکت مردم حداکثر استفاده را بکنم. البته این مشارکت باید با نظارت همراه باشد تا در مسیر درست قرار گیرد و نتیجه داشته باشد.»
خانم آبتین برای سپردن چند کار به یکی از کارمندانش از دفترش خارج می‌شود و تاکید می‌کند تا قبل از بازگشتش انجام شده باشند. رفتارش با کارکنان صمیمی اما جدی است. حالا بازگشته و لباس سبز رنگ محیط‌بانی‌اش را به تن کرده. آماده است تا به یکی از مناطق حفاظت شده برود. به همراه محیط‌بانان راهی منطقه پاسگاه محیط‌بانی هامون، منطقه گلخانه در هامون صابری می‌شود.
سیستان در هوای خنک زمستان سرسبزتر از قبل است. زمین‌های کشاورزی اطراف جاده سبز شده‌اند اما تالاب در این قسمت‌ها همچنان خشک و بی‌آب است. گرچه تالاب آب ندارد اما ماموران پاسگاه‌های محیط‌بانی سیستان باید حواس‌شان به همان‌گونه‌های جانوری باقی مانده، مانند گراز، خرگوش، پرندگان و... باشد، از برداشت‌های غیرقانونی از بستر تالاب جلوگیری و به گزارش‌ها و شکایات مردم رسیدگی کنند. مردم محلی ساکن هامون معمولا اهل شکار نیستند و شکار را ناپسند می‌دانند، به همین خاطر بسیاری از گزارشات آنها مربوط به شکارهای غیرقانونی است.
محیط زیست امسال مجوزهایی برای شکار برخی گونه‌های پرندگان، کنارآبزیان و آبزیان صادر کرده و خانم آبتین درباره‌اش می‌گوید: «اگر تشخیص داده شود شکار به شرایط منطقه و جمعیت گونه‌ها آسیب وارد نمی‌کند برای آن مجوز صادر می‌شود. شکار از نظر اجتماعی و روانشناسی هم از برخی آسیب‌ها جلوگیری می‌کند، در صورتی که به صورت کارشناسی شده و تحت نظارت سازمان صورت پذیرد. ما برای برخی پرندگان و آبزیان مجوز‌هایی برای شکار صادر کرده‌ایم.»
خودتان تا به حال شکار کرده‌اید؟
من تیراندازی با تفنگ شکاری را بلدم. اما به جز یک‌بار که در دوران دبیرستان با تفنگ بادی گنجشک شکار کردم دیگر سراغ این کار نرفتم.
پس از دوران نوجوانی به دنبال حیوانات بودید؟
بله. پدر من معلم بوده است اما به طبیعت علاقه‌مند بود و من هم از کودکی در طبیعت‌گردی‌های پدر با او همراه بودم.
الهام آبتین با یادآوری خاطره نوجوانی‌اش از شکار لبخند می‌زند و اشاره می‌کند زیاد اهل تفریحات رایج دخترانه نبوده است و بیشتر به طبیعت‌گردی علاقه داشته. از بین ورزش‌ها تکواندو و پینگ‌پنگ را حرفه‌ای تجربه کرده و از میان هنرها زمانی به نقاشی چهره علاقه‌مند بوده و گاهی چیزهایی می‌کشیده. در حال حاضر هم تفریحاتش به گفته خودش محیط زیستی است. «به هر منطقه‌ای که سفر می‌کنم هم کار است هم لذت بردن از طبیعت.»
درباره نگاه دوستان و نزدیکان به خودش می‌گوید: «البته سبک زندگی، نوع سفرها و فعالیت‌های من برای همه قابل درک نیست، اما این مسیری است که من خودم آن را انتخاب کرده‌ام و از آن لذت می‌برم.»
خانم آبتین اعتقاد دارد نسبت به زنان همسن و سالش در مواقع بحرانی و پیشامد‌های ناگهانی قوی‌تر است و بهتر تصمیم می‌گیرد و اینها نتیجه چندین سال زندگی مستقل است. اما در این چند ماهی که برای انجام ماموریت جدیدش در زابل ساکن شده، تجربه دوباره زندگی در کنار پدر و مادر را هم خوشایند می‌داند.
الهام آبتین که کارشناسی محیط‌زیست را در دانشگاه زاهدان و کارشناسی ارشد را در دانشگاه اهواز گذرانده و حالا خود را برای تحصیل در مقطع دکترا آماده می‌کند آرزوی تحصیلی دیگری هم دارد که شاید کمی عجیب به نظر برسد.
«دلم می‌خواهد یک روز در رشته پزشکی تحصیل کنم. در زمان انتخاب رشته محیط زیست انتخاب سوم من بود، اما همیشه به پزشکی علاقه‌مند بودم. در طول این سال‌ها هر بار که زمان ثبت نام کنکور سراسری فرا می‌رسد، برای خرید دفترچه کنکور وسوسه می‌شوم. من به این رشته فقط به خاطر نوع کارش علاقه‌مندم. در کنار تمام فعالیت‌هایم دوست دارم یک روز بتوانم در رشته پزشکی هم ادامه تحصیل بدهم.»
پس از گشتی در تالاب و زمین‌های اطراف، ماشین به پاسگاه حفاظت هامون در منطقه گلخانه می‌رسد. ساختمان کوچک این پاسگاه محل کشیک محیط‌بانان و سربازان وظیفه اداره محیط زیست است. خانم آبتین به آشپزخانه می‌رود و برای همه چای می‌ریزد. علاوه بر اینجا اداره محیط‌زیست زابل دو پاسگاه محیط‌بانی دیگر نیز دارد که آبتین برای سرکشی و بازدید از مناطق حفاظت‌شده مرتب به آنها سر می‌زند. می‌گوید: « درست است که بخش قابل توجهی از تالاب خشک شده اما من شرایط را برای تغییر وضعیت مساعد می‌بینم و امیدوارم اگر انسان‌ها تعهد داشته باشند کار را جزیی از خودشان می‌دانند. باید این تعهد در مردم و مسوولان وجود داشته باشد. کلمه ناامیدی به خودی خود مفهومی ندارد، ما هستیم که آن را تعریف می‌کنیم.»
آبتین در دفتری که محیط‌بان مسوول پاسگاه به او می‌دهد شروع می‌کند به نوشتن گزارش بازدیدش. محیط‌بان می‌گوید، این دفتری است که مسوولان و بازدیدکنندگان گزارش بازدیدهای‌شان را در آن می‌نویسند و امضا می‌کنند. بیشتر امضاهای آن متعلق به الهام آبتین است. محیط‌بان وظیفه ساکن پاسگاه، چند دقیقه‌ای با او گفت‌وگو می‌کند، آبتین سر تکان می‌دهد و قول رسیدگی به موارد را می‌دهد.
از بزرگ‌ترین آرزوی زیست‌محیطی‌اش می‌گوید: «دلم می‌خواهد به جایی برسیم که تک‌تک مردم خودشان را در برابر محیط زیست طبیعی و شهری مسوول بدانند. بارها اتفاق افتاده که دوستان و نزدیکان تذکرهای زیست‌محیطی من را به شغلم ربط می‌دهند. اما امیدوارم شرایطی پیش بیاید که تک‌تک مردم رفتاری اثرگذار درقبال محیط زیست داشته باشند.»
آبتین که همزمان با ریاست اداره محیط زیست زابل، نظارت بر اداره محیط زیست شهرستان زهک را هم بر عهده دارد، مسیر سختی برای رسیدن به این آرزویش در پیش دارد. سیستانی که سال‌های سخت خشکسالی ضربات جبران‌ناپذیری به طبیعت و زندگی‌اش وارد کرده برای ماندن مردم و امید داشتن دلیل محکمی می‌خواهد.
هوای پاک و سرسبزی مزارع کشاورزی گرچه لذت‌بخش است، اما در مسیر بازگشت نگاهش از شیشه ماشین بستر خشکیده هامون را دنبال می‌کند. حالا زنی که بیشتر زندگی‌اش را برای حفاظت از طبیعت و حیات وحش صرف کرده یک هدف بزرگ دارد. «نمی‌دانم در آینده کجا هستم و قرار است کجا خدمت کنم، اما دلم می‌خواهد تا وقتی که اینجا هستم برنامه‌های تالاب را به نتیجه برسانم و به افزایش امید به زندگی مردم کمک کنم.»



[ منبع این خبر سایت ماچو می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «گفت‌وگو با الهام آبتین؛ بانوی کروکدیل ایـران به دنبال بازگشت زندگی به هامون» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت ماچو منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات