رئیس گروه مطالعات خاورمیانه وزارت خارجه: امریکا از اقدامات تنش زای عربستان نگران است

رئیس گروه مطالعات خاورمیانه وزارت خارجه: امریکا از اقدامات تنش زای عربستان نگران است

اعتماد/ متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

رییس گروه مطالعات خاورمیانه مرکز مطالعات سیاسی وزارت خارجه در گفتگو با اعتماد می گوید: آمریکا از اقدامات تنش زای عربستان نگران است.

جان کری و عادل الجبیر روز چهارشنبه در لندن با یکدیگر دیدار کردند: دیداری که به نظر می رسد تنش جدید ریاض و تهران بر آن سایه انداخته بود و موجب شد تا وزیر امور خارجه امریکا را برای بررسی آخرین تحولات منطقه ای مجاب کند تا با همتای سعودی اش دیدار کند. اگرچه از دیدار کری با الجبیر که در پشت درهای بسته برگزار شد، جزییات بیشتری به بیرون درز نکرده اما گفته می شود شرایط منطقه، اجرای قریب الوقوع برجام و تنش جدید تهران و ریاض و تاثیر آن بر دیگر بحران های منطقه ای محور اصلی گفت وگوی وزرای امور خارجه امریکا و عربستان بوده است. با آنکه گفته می شود، کری در این دیدار به الجبیر اطمینان داده است که مناسبات واشنگتن و ریاض پس از اجرای برجام نیز همچنان مستحکم باقی خواهد ماند اما به نظر می رسد که وزیر امور خارجه عربستان در این دیدار در دستیابی به اهداف خود ناکام بوده است: چنانچه که کری در این دیدار بر عدم افزایش تنش ها و استفاده از ابزار دیپلماسی تاکید کرده است. در خصوص دیدار وزرای امور خارجه عربستان و امریکا و تاثیر آن بر معادلات منطقه ای، با علیرضا میریوسفی، رییس گروه مطالعات خاورمیانه مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه گفت وگویی داشته ایم که مشروح آن در ادامه می آید.

جان کری در دیدار با همتای سعودی خود تاکید کرده است که واشنگتن در کنار متحدان منطقه ای خود می ایستد. آیا این به معنای جانبداری امریکا از عربستان در مناقشه با تهران است؟
نکته نخستی که باید به آن اشاره داشته باشم این است که خبر منتشر شده از این دیدار به طور دقیق نقل نشده بود. دلیل آن هم نه لزوما ترجمه اشتباه رسانه های ایرانی، بلکه تیتری بود که خبرگزاری آسوشیتدپرس درباره این دیدار منتشر کرد. این خبرگزاری امریکایی در گزارش خود این تیتر را انتخاب کرده بود که امریکا در کنار عربستان ایستاده است، در حالی که در مراجعه به متن از قول جان کری آمده بود واشنگتن در کنار دوستان خود ایستاده است، ولی می خواهد کارکرد دیپلماسی را هم ببینند و از وخیم تر شدن اوضاع و افزایش تنش ها جلوگیری کند. هر چند در این عبارات، اسمی از عربستان نیامده است و تیتر آسوشیتدپرس دقیق نیست، ولی چنین استنباطی از آن نادرست هم نیست.

مساله دوم، برخی تعبیرات و تحلیل نادرست در کشور است که در آن گفته می شود غرب و امریکا در شرایط کنونی کشورهایی مانند ایران را نسبت به متحدان عرب خود در من ترجیح می دهد که این مساله هم نوعی ساده اندیشی و بزرگنمایی اختلافات امریکا با متحدانش است. روابط کشورها با یکدیگر را می توان در سه سطح مورد بررسی قرار داد: نخستین سطح، ماهیت روابط کشورها با یکدیگر است. به طور مثال ایران و رژیم صهیونیستی ماهیتا دچار تضاد با یکدیگر هستند و هیچگاه نمی توانند با یکدیگر روابطی داشته باشند. روابط امریکا با برخی کشورهای عربی و به ویژه عربستان دهه هاست روابطی راهبردی و ماهیتا همسو است. دومین سطح، سطح رفتاری است که کشورها در روابط دوجانبه با یکدیگر ممکن است انتقادات و اختلافاتی با یکدیگر داشته باشند. آخرین سطح هم سطح مواضع و سیاست های اعلامی است.

در شرایط کنونی، ماهیت روابط ایالات متحده امریکا با متحدانش در خاورمیانه و به ویژه عربستان تفاوتی نسبت به سال های گذشته نداشته است و کماکان ماهیت این روابط براساس قرارداد نفت در برابر امنیت که از دهه ١٩٣٠ با تاسیس شرکت ارامکو شروع شد، تداوم دارد. با این حال، بی تردید برخی رفتارها و مواضع عربستان و چند کشور حاشیه خلیج فارس با مواضع و نوع نگاه متحدان غربی عربستان متفاوت است و طرفین با یکدیگر در سطح رفتار و موضع دارای اختلافاتی هستند. به عنوان مثال، اخباری در برخی منابع منتشر شده است که ادعا می کنند امریکا از نوع اقدامات عربستان در روزهای اخیر خرسند نیست و خواستار آن شده بود تا در آستانه اجرای برجام ریاض فتیله تنش ها را در منطقه بالانبرد و به نوعی درصدد کنترل و مدیریت تنش ها در خاورمیانه باشد. من در این باره فکر می کنم که بخش نخست صحبت های آقای کری در ایستادن امریکا در کنار متحدان منطقه ای اهمیت به نسبت کمتری داشته و یک واقعیت را بیان کرده است، ولی بخش مهم تر صحبت های وی در قسمت دوم قرار دارد که او خواستار مدیریت تنش ها از طریق دیپلماسی شده است .

تا چه اندازه این دیدار می تواند به کاهش تنش میان تهران و ریاض منتهی شود؟
سیاست عربستان در دشمن تراشی و ایجاد تنش با ایران یک سیاست عامدانه است و ربطی هم با نوع اقدامات ایران در عرصه منطقه ای و بین المللی ندارد. من فکر می کنم بسیاری از کشورها می دانند که اتهاماتی که ریاض نسبت به تهران وارد می کند، غیرواقعی و ساختگی است. در واقع عربستان با استفاده از پروژه ایران هراسی درصدد توجیه سیاست مشت آهنین خود است که در قرن ٢١، توجیه این سیاست ها و سرکوب جنبش های مردمی بسیار دشوار است. ریاض می خواهد با ایجاد تنش با ایران و نمایش ایران هراسی هم اقدامات خود در عرصه منطقه ای را موجه نشان دهد و هم آنکه بر مشکلات داخلی خود سرپوش بگذارد. فرد خواب را می توان بیدار کرد ولی کسی که خود را به خواب زده است، نمی توان. به همین خاطر مساله ما با عربستان، مساله رفع سوءتفاهم یا حل اختلافات نیست و عربستان وانمود به عصبانیت از ایران و وجود اختلاف با ایران برای استفاده های خود را می کند. ریاض بهتر از هر کسی می داند که ریشه مشکلاتش ایران نیست.

عربستان صرفا زمانی این سیاست مخرب را کنار خواهد گذاشت که تحت فشار بین المللی قرار گیرد و منزوی شود و خود را تنها ببیند. این امر نیز میسر نمی شود مگر با روشنگری موثر و منطقی. پس معقول ترین اقدامی هم که از سوی ایران می تواند انجام شود همین سیاستی است که اکنون دنبال می شود. فرمایشات مقام معظم رهبری یک روز بعد از اعدام مظلومانه شیخ نمر، قباحت این اقدام ضدانسانی را به مسلمانان اعم از شیعه و سنی و همین طور جامعه جهانی یادآور شد و سید حسن نصرالله پاسخ به این اقدام را زینب وار دانست، یعنی همان روشنگری که توسط حضرت زینب دنبال شد. ایران باید با تداوم اقدامات روشنگرانه خود بر عربستان فشار ایجاد کند و بهانه ها را از عربستان بگیرد تا آنها دست از اقدامات غیرمعقول خود دست بردارند. هم اکنون نیز سیاست روشنگری از سوی ایران با جدیت دنبال می شود.

مقاله دوشنبه آقای دکتر ظریف در نیویورک تایمز نیز بخشی از این سیاست تلقی می شود که ایشان علاوه بر افشای سیاست های مخرب عربستان، به درستی بر مظلومیت، صلح طلبی و عدالت خواهی شیخ نمر تاکید کرد: آن هم در زمانی که عربستان و وزیر امور خارجه اش، سعی داشتند شیخ نمر را نسخه شیعه بن لادن معرفی کنند. به نظرم این سیاست باید ادامه یابد.

آیا واشنگتن می تواند ریاض را وادار به کاستن از تنش با تهران کند؟ آیا تنش میان تهران و ریاض در چارچوب خط قرمزهای امروز امریکا در خاورمیانه قرار می گیرد؟
باید توجه داشته باشیم که ریاض و واشنگتن در ماهیت و هدف خود در خاورمیانه هدف مشترکی دارند و آن جلوگیری از ظهور انقلاب های اسلامی جدید نظیر انقلاب ایران است. پس از ظهور بیداری اسلامی و در آستانه انقلاب مردم مصر، هم هدف امریکا و هم هدف عربستان و متحدان عرب آنها جلوگیری از بروز یک انقلاب اسلامی دیگر بود. از طرفی هر دو درصدد جلوگیری از سرایت آن به عربستان و در مراحل بعدی اردن بودند و این دو کشور را محتمل ترین گزینه های انقلاب اسلامی پس از مصر می دانستند. با این حال، شیوه آنها در این باره با یکدیگر متفاوت بود. عربستان از همان ابتدا به سیاست مشت آهنین اعتقاد داشت ولی متحدان غربی عربستان نسبت به این سیاست در قرن بیست و یکم به دیده تردید می نگریستند و آن را در بلندمدت مشکل زا می دانستند.

این همان چیزی است که از آن اختلاف در رفتار و مواضع تعبیر می شود. به عبارت دیگر ریاض و واشنگتن در شرایط کنونی در سطح رفتار با یکدیگر دچار اختلاف هستند. اینکه این دو کشور در تا چه اندازه ای با یکدیگر اختلاف دارند را می توان در مقاله ای دید که سفیر عربستان در انگلستان در دهم دسامبر سال ٢٠١٣ در روزنامه نیویورک تایمز نوشت. سفیر سعودی در آن مقاله به صراحت گفت که عربستان از این زمان به بعد به تنهایی منافعش را در منطقه دنبال خواهد کرد و دیگر منتظر امریکا نخواهد ماند که آن را می توان رویارویی ریاض و واشنگتن درباره مسائل منطقه ای با یکدیگر دانست. او در آن مقاله ادعا کرد که امریکا اجازه داد حسنی مبارک سقوط کند و هیچ اقدامی نکرد.

همچنین امریکایی ها را متهم کرد که برخلاف خطوط قرمزی که در قبال سلاح های شیمیایی ادعایی سوریه ترسیم کرده بودند، وارد جنگ با دولت سوریه نشدند و خود را از این منازعه کنار کشیدند و اکنون هم به دنبال توافق هسته ای با ایران هستند. سفیر سعودی، امریکا و غرب را تهدید کرد که ریاض از آن روز سیاست متفاوتی اتخاذ خواهد کرد. پس از این مقاله، شما دور تازه ای از سیاست های تنش آمیز ریاض را دیدید که در آن راستا، سفارتخانه ایران در بیروت منفجر شد، موصل سقوط کرد و داعش و دیگر جریانات تروریستی با قدرت و حمایت بیشتری دست به اقدامات تروریستی زدند و محمد مرسی هم با حمایت عربستان و امارات متحده عربی در مصر به وسیله کودتا ساقط شد.

کری در این دیدار بر لزوم توسل به دیپلماسی برای کاستن از تنش میان تهران و ریاض تاکید کرده است. این در حالی است که واشنگتن پست در گزارشی تاکید کرده که در چند روز پس از آغاز تنش ،کری و الجبیر تنها دو بار با هم تلفنی صحبت کرده اند. آیا این تماس های اندک میان دو طرف نشان از اختلاف های عمیق میان امریکا و عربستان ندارد؟
به هر حال امریکا و عربستان با وجود تمام اختلافات، در ماهیت روابط با یکدیگر متحد هستند و اینکه تماس های میان کری و الجبیر کم یا زیاد بوده هم نمی تواند در اصل قضیه تفاوتی ایجاد کند. با این حال، این ملاقات بیش از هر چیز نشان دهنده نگرانی امریکایی ها از افزایش تنش ها در منطقه است: به ویژه اینکه اکنون به زمان اجرای برجام نزدیک می شویم و اوباما نیز بارها برجام را میراث اصلی سیاست خارجی خود در هفت سال گذشته قلمداد کرده است. از طرفی مذاکرات سوریه به پیشرفت هایی دست یافته و ما شاهد سه دور مذاکرات بین المللی در این باره بوده ایم و صدور قطعنامه ٢٢٥٤ هم امیدواری ها را در این باره افزایش داده است که در صورت حصول به نتیجه می تواند اعتباری برای امریکایی ها هم باشد.

تا چه اندازه رفتارهای سیاسی الجبیر در راستای تلاش برای به حداقل رساندن بهره برداری منطقه ای ایران از اجرای برجام و گشایش های سیاسی و اقتصادی پس از آن قابل تفسیر است؟
بی تردید یکی از دلایل این نوع اقدامات ریاض نگرانی ها در این راستا ست. ولی اگر ما نگاه کلان تر به عربستان داشته باشیم مشاهده می کنیم که سال ٢٠١٥ سال شکست های راهبردی و تاکتیکی بزرگ و بی سابقه ای برای عربستان بوده است. در سال گذشته میلادی، نخستین ابتکار محمد بن سلمان و حکام جدید سعودی پس از روی کار آمدن و مرگ ملک عبدالله، تلاش برای اخذ تضمین امنیتی جدید از امریکا و امضای یک پیمان دفاع منطقه ای با مشارکت امریکا بود که طرح آن قبل از اجلاس کمپ دیوید شکست خورد و امریکا رسما اعلام کرد وارد چنین پیمانی نمی شود. دومین شکست، طرح ایجاد نیروهای واکنش سریع عربی یا RDF بود که در اجلاس کمپ دیوید مطرح شد و آن هم به نتیجه ای نرسید. سومین شکست، بروز اختلافات شدید با مصر به خاطر به چالش کشیدن نقش سنتی مصر در عرصه نظامی و سیاسی مصر در جهان عرب بود که به پیشنهاد قاهره برای تشکیل نیروهای مشترک بر علیه طرح عربستان انجامید که آن هم باعث افزایش اختلافات با مصر و دیگر کشورهای عربی شد.

چهارمین شکست این بود که در سال گذشته، شاهد دستیابی به توافق برجام بودیم که عربستان صددرصد با آن مخالف بود و با تمامی قوای خود برای مقابله با آن به کارزار آمد و پس از آن نیز شاهد بودیم که آنها تلاش بسیاری برای رد برجام در امریکا انجام دادند. پنجمین شکست، در خصوص یمن رخ داد که شاهد به باتلاق نشستن کشتی جنگی عربستان در یمن هستیم. آنها با شعار و تبلیغات فراوان این جنگ را آغاز کردند ولی اینک در آن مانده اند. آنها حتی در ایجاد ائتلاف و همراه ساختن مصر و پاکستان در این باره نیز ناکام ماندند.

ششمین شکست در ائتلاف چهارگانه ایران، روسیه، سوریه و عراق در خصوص سوریه بود که باعث شد تعادل و توازان قوا در صحنه عملیاتی سوریه به نفع دولت سوریه برهم بخورد و این باعث شد تا عربستان رویاهای خود در سوریه را شکست خورده ببیند و به همین خاطر نیز حاضر شد در نشست های وین١ و وین٢ و همچنین نشست نیویورک با ایران بر سر یک میز بنشیند و به قطعنامه ٢٢٥٤ که با اجماع اعضای شورای امنیت درباره سوریه به تصویب رسید رضایت دهد. این قطعنامه در چارچوب طرح چهار ماده ای ایران به تصویب رسیده است. آخرین شکستی نیز که در سال ٢٠١٥ به عربستان وارد شد فاجعه منا بود چراکه سعودی ها خود را خادمین حرمین شریفین می دانسته و بخش اعظم مشروعیت و ادعای رهبری مذهبی خود در جهان اسلام را به خاطر برگزاری مناسک حج می دانند. این مسائل موجب کاهش شدید جایگاه عربستان در جهان اسلام شده است.

به نظر می رسد اعدام شیخ نمر در دومین روز سال ٢٠١٦ و اتفاقات بعدی در ایجاد تنش میان تهران و ریاض، در واقع واکنش و پاسخی به این شکست های بزرگ سال ٢٠١٥ است. شما به این مسائل، می توانید کاهش قیمت نفت در سال گذشته را اضافه کنید که موجب کسری بودجه عربستان و تحت تاثیر قرار گرفتن برنامه های رفاهی این کشور شده است. نگرانی از آزاد شدن اموال بلوکه شده ایران بر اساس برجام هم موجب نگرانی عربستان شده است. اینک عربستان همان روشی که تیم های وزرشی عربی در برابر تیم های ایرانی استفاده می کنند را دنبال می کند. در میدان های وزرشی و رقابت میان تیم های ایرانی و عربی هم شاهد آن بوده ایم که بازیکنان تیم های عربی هنگام ناتوانی در زمین ورزشی سعی می کنند با گفتن ناسزاهای رکیک به زبان فارسی بازیکنان ایرانی را عصبانی کنند و با حاشیه سازی آنچه را که در زمین ورزشی نمی توانند به دست آوردند با عصبانی کردن بازیکنان ایرانی به آن برسند. در واقع، آنها در هر دو میدان، با تنش زایی و ایجاد حاشیه اهداف خود را دنبال می کنند.

امریکا پس از اعدام شیخ نمر مانند بسیاری از کشورهای اروپایی از اعدام یک رهبر مذهبی ابراز نارضایتی کرد. آیا این احتمال وجود دارد که این اقدام عربستان به تغییر سیاست های امریکا در برابر عربستان در درازمدت منتهی شود؟
من تاکید می کنم که واشنگتن و ریاض در ماهیت روابط با یکدیگر دچار اختلاف ساختاری نیستند. در واقع، امریکا به این رفتار عربستان اعتراض کرد. هم اکنون در امریکا منتقدانی در برابر سیاست کنونی واشنگتن و ریاض وجود دارند و از سال های گذشته برخی سیاستمداران امریکایی به فکر تغییر در این معادله افتاده اند زیرا منافع امریکا در بلندمدت تامین نمی شود. برخی سیاستمداران در امریکا بر سرمایه گذاری بیشتر پروژه نفت شیل تاکید داشته اند و آن را در جهت کاهش وابستگی امریکا نسبت به عربستان می دانند. امسال نیز براساس لایحه بودجه، کنگره به دولت امریکا پس از ٤٠ سال مجوز صادرات نفت امریکا را داد. تغییر در معادلات انرژی شاید در بلندمدت بر ماهیت روابط واشنگتن و ریاض اثر بگذرد ولی این مساله در کوتاه مدت رخ نخواهد داد.

آیا امریکا می تواند مانع از تاثیرپذیری مذاکرات سوریه از تنش میان ایران و عربستان شود؟
بعید است این مساله بر روند حل و فصل بحران سوریه تاثیر عمده ای بگذارد، هرچند عربستان از خرابکاری در این روند بدش نمی آید. عربستان در سال های گذشته مقاومت بسیاری در رابطه با نقش آفرینی ایران درباره سوریه داشت. تغییر معادلات پس از تشکیل ائتلاف چهارگانه تاثیر بسیاری بر عربستان داشته است در غیر این صورت آنها همچنان بر روش نظامی و نه سیاسی تاکید داشتند. اینکه آنها در نشست های وین١ و وین٢ و بعد نشست نیویورک حاضر می شوند که با ایران بر سر یک میز بنشینند، نشان می دهد سیاست شان شکست خورده و از روی ناچاری حاضر به پذیرش ایران شده اند. با این حال امکان دارد پیگیری اجرای قطعنامه ٢٢٥٤ با کندی و دشواری بیشتری صورت پذیرد .

[ منبع این خبر سایت ماچو می باشد، برای مشاهده متن اصلی خبر می توانید روی این قسمت کلیک کنید ]

برای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «رئیس گروه مطالعات خاورمیانه وزارت خارجه: امریکا از اقدامات تنش زای عربستان نگران است» اینجا کلیک کنید. شفاف سازی:
خبر فوق در سایت ماچو منتشر شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است. چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید برای حذف آن روی این قسمت کلیک کنید.

نکته: با توجه به جمع آوری خودکار مطالب از سطح وب در صورت مشاهده هرگونه تخلف و یا اخبار غیر مجاز و یا اعتراض به انتشار مطالب سایت ها با ایمیل khabargroup.info@gmail.com در تماس باشید

تبلیغات





جدیدترین اخبار منتشر شده

تبلیغات